Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçedeki "dilek kipi"nin ne anlama geldiğini ve bir öneriyi nasıl ifade ettiğini anlamamız gerekiyor. Dilek kipi, bir isteği, dileği, emri veya öneriyi bildiren fiil kiplerinden biridir. Türkçede dilek kiplerinden biri olan istek kipi, genellikle fiil kök veya gövdelerine "-e / -a" ekleri getirilerek oluşturulur ve özellikle "ben" ve "biz" şahıslarında bir öneri veya istek anlamı taşır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarın sinemaya gidelim.
- Bu cümlede fiil "gidelim"dir. Fiilin kökü "git-"tir. "-e" eki istek kipini, "-lim" eki ise birinci çoğul şahıs ekini gösterir.
- "Gidelim" ifadesi, bir eylemin (sinemaya gitme) birlikte yapılmasını teklif eden, yani bir "öneri" sunan bir yapıdır. Bu nedenle dilek kipi (istek kipi) bir öneri anlamı taşımaktadır.
- B) Dün parka gittik.
- Bu cümlede fiil "gittik"tir. Fiilin kökü "git-"tir. "-ti" eki görülen geçmiş zaman kipini, "-k" eki ise birinci çoğul şahıs ekini gösterir.
- Bu cümle, geçmişte gerçekleşmiş kesin bir olayı bildirmektedir. Dilek kipi değil, haber kiplerinden görülen geçmiş zaman kipi kullanılmıştır ve bir öneri değil, bir durumu ifade eder.
- C) O her zaman geç kalır.
- Bu cümlede fiil "kalır"dır. Fiilin kökü "kal-"dır. "-ır" eki geniş zaman kipini gösterir.
- Bu cümle, bir kişinin alışkanlığını veya genel bir durumu ifade etmektedir. Dilek kipi değil, haber kiplerinden geniş zaman kipi kullanılmıştır ve bir öneri anlamı taşımaz.
- D) Bu soruyu çözemiyorum.
- Bu cümlede fiil "çözemiyorum"dur. Fiilin kökü "çöz-"dür. "-e" yeterlilik fiilinin olumsuzluk eki, "-miyorum" ise şimdiki zaman kipinin olumsuz halidir.
- Bu cümle, konuşmacının bir şeyi yapma yeteneğinin olmadığını belirtir. Dilek kipi değil, haber kiplerinden şimdiki zaman kipi kullanılmıştır ve bir öneri değil, bir durumu ifade eder.
Yukarıdaki analizlerden de anlaşıldığı gibi, sadece A seçeneğindeki "gidelim" fiili dilek kipinde (istek kipi) çekimlenmiş ve bir öneri anlamı taşımaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
