Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlü fiil kullanılmıştır?
A) Çocuklar bahçede koşuyor.
B) Ayşe kitabını okuyor.
C) Ahmet kendini aynada gördü.
D) Kuşlar gökyüzünde uçuyor.
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle "dönüşlü fiil" kavramını çok iyi anlamamız gerekiyor. Hadi başlayalım!
Dönüşlü Fiil (Refleksif Fiil) Nedir?
- Dönüşlü fiiller, bir eylemin özne tarafından yapılıp, yine öznenin kendisi üzerinde sonuçlandığını gösteren fiillerdir. Yani, işi yapan da işten etkilenen de aynı kişidir (öznedir).
- Türkçede dönüşlü fiiller genellikle fiil kök veya gövdelerine "-n" veya "-l" eklerinin getirilmesiyle oluşur. Ancak her "-n" veya "-l" eki alan fiil dönüşlü değildir. Asıl önemli olan, eylemin özneye dönük olmasıdır.
- Bazen "kendi" kelimesi veya "kendini/kendime/kendine" gibi ifadeler, fiilin dönüşlü olduğunu açıkça belirtir.
- Örnek: "Yıkamak" (başkasına veya bir şeyi yıkamak) fiilinden "yıkanmak" (kendini yıkamak) fiili dönüşlüdür. "Giymek" (bir şeyi giymek) fiilinden "giyinmek" (kendini giydirmek) fiili dönüşlüdür.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuklar bahçede koşuyor.
- Bu cümlede "koşmak" fiili kullanılmıştır. Koşma eylemini yapan "çocuklar"dır. Koşma eylemi çocukların kendisi üzerinde bir etki yaratmaz, sadece bir hareketi ifade eder. Burada eylem dışarıya veya öznenin kendisine dönük değildir, sadece bir durum veya hareket bildirir. Bu bir dönüşlü fiil değildir.
- B) Ayşe kitabını okuyor.
- Bu cümlede "okumak" fiili kullanılmıştır. Okuma eylemini yapan "Ayşe"dir. Ayşe, okuma eylemini "kitabını" üzerinde gerçekleştiriyor. Yani eylem, özneden (Ayşe) farklı bir nesneye (kitap) yöneliktir. Bu bir geçişli fiildir, dönüşlü fiil değildir.
- C) Ahmet kendini aynada gördü.
- Bu cümlede "görmek" fiili kullanılmıştır. Görme eylemini yapan "Ahmet"tir. Ahmet, görme eylemini kimin üzerinde gerçekleştiriyor? "Kendini" ifadesiyle, eylemin yine Ahmet'in kendisi üzerinde gerçekleştiğini anlıyoruz. Ahmet bakıyor ve gördüğü kişi yine kendisi. İşte tam da bu durum, fiilin dönüşlü olduğunu gösterir. Ahmet'in yaptığı eylem, yine Ahmet'e dönmüştür. Bu bir dönüşlü fiildir.
- D) Kuşlar gökyüzünde uçuyor.
- Bu cümlede "uçmak" fiili kullanılmıştır. Uçma eylemini yapan "kuşlar"dır. Uçma eylemi kuşların kendisi üzerinde bir etki yaratmaz, sadece bir hareketi veya durumu ifade eder. Eylem dışarıya veya öznenin kendisine dönük değildir. Bu bir dönüşlü fiil değildir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, eylemin özne tarafından yapılıp yine öznenin kendisi üzerinde sonuçlandığı tek seçenek C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
