Dönüşlü fiiller hangi ekle oluşturulur?
A) -lık, -lik
B) -mek, -mak
C) -n, -ıl, -il, -ın, -in, -un, -ün
D) -dı, -di, -du, -dü
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bugün Türkçe dilbilgisinin önemli konularından biri olan "dönüşlü fiillerin" nasıl oluşturulduğunu adım adım inceleyeceğiz. Bir fiilin dönüşlü olması, eylemi yapan öznenin, yaptığı eylemden yine kendisinin etkilenmesi anlamına gelir. Yani, işi yapan da işten etkilenen de aynı kişidir.
- Dönüşlü Fiillerin Oluşumu:
- Dönüşlü fiiller, fiil köklerine veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulur. Bu ekler, fiilin son sesine ve ünlü uyumuna göre farklılık gösterebilir.
- Bu ekler genellikle -n, -ıl, -il, -ın, -in, -un, -ün ekleridir.
- Şimdi bu eklerin nasıl kullanıldığına ve dönüşlü fiiller oluşturduğuna dair örneklere bakalım:
- -n eki: Fiil kökü ünlü ile bitiyorsa kullanılır.
- Örnek: "yıkamak" fiilinden "yıkanmak" (Kişinin kendini yıkaması.)
- Örnek: "taramak" fiilinden "taranmak" (Kişinin kendini taraması.)
- -ın, -in, -un, -ün ekleri: Fiil kökü sessiz harf ile bitiyorsa ve ünlü uyumuna göre uygun olan ek seçilir.
- Örnek: "giymek" fiilinden "giyinmek" (Kişinin kendini giydirmesi.)
- Örnek: "süslemek" fiilinden "süslenmek" (Kişinin kendini süslemesi.)
- Örnek: "görmek" fiilinden "görünmek" (Kişinin kendini göstermesi, ortaya çıkması.)
- -ıl, -il, -ul, -ül ekleri: Bu ekler genellikle edilgen fiillerde kullanılsa da, bazı durumlarda dönüşlü fiil yapımında da karşımıza çıkabilir. Burada önemli olan fiilin anlamının "işi yapanın işten etkilenmesi" olmasıdır.
- Örnek: "sarmak" fiilinden "sarılmak" (Kişinin kendini bir şeye sarması, örneğin battaniyeye sarılmak.)
- Diğer Seçeneklerin İncelenmesi:
- A) -lık, -lik: Bu ekler, isimden isim yapan eklerdir ve genellikle meslek, yer, soyut kavram gibi anlamlar katarlar (örneğin: genç-lik, göz-lük). Fiil yapımında kullanılmazlar.
- B) -mek, -mak: Bu ekler, fiilleri isimleştiren, yani mastar eki olarak bilinen eklerdir (örneğin: oku-mak, yaz-mak). Fiil çekiminde veya yeni fiil türetmede kullanılmazlar.
- D) -dı, -di, -du, -dü: Bu ekler, fiillere gelerek geçmiş zaman (görülen geçmiş zaman) anlamı katarlar ve fiil çekim ekleridir (örneğin: gel-di, gör-dü). Fiil türetme veya dönüşlü fiil yapımında kullanılmazlar.
Gördüğümüz gibi, dönüşlü fiillerin oluşumunda kullanılan ekler tam olarak C seçeneğinde verilenlerdir. Bu ekler sayesinde, bir eylemin özne tarafından yapılıp yine öznenin kendisi üzerinde gerçekleştiği anlamı sağlanır.
Cevap C seçeneğidir.
