🎓 KPSS sonuçları ne zaman açıklanacak Test 3 - Ders Notu
Bu ders notu, "KPSS sonuçları ne zaman açıklanacak Test 3" testinde karşılaşabileceğiniz Türkçe ve Matematik konularına odaklanarak, temel kavramları sade bir dille özetlemektedir. Amacımız, karmaşık konuları anlaşılır kılmak ve sınavda başarılı olmanıza yardımcı olmaktır.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiil gibi çekimlenmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen sözcüklerdir. Cümlede yan cümle kurmaya yardımcı olurlar ve yüklem olamazlar.
- İsim-Fiiller (Mastar): Fiil kök veya gövdelerine "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulur. Bir işin, oluşun adını bildirir. Örnek: "Kitap okuma alışkanlığı önemlidir." (okuma işi), "Gülüşü herkesi etkiledi." (gülme eylemi), "Buraya gelmek güzel bir fikir." (gelme eylemi).
- Sıfat-Fiiller (Ortaç): Fiil kök veya gövdelerine "-an (-en), -ası (-esi), -mez (-maz), -ar (-er, -ır, -ür, -r), -dik (-dık, -duk, -dük), -ecek (-acak), -miş (-mış, -muş, -müş)" ekleri getirilerek oluşturulur. Cümlede genellikle sıfat görevinde kullanılırlar. Örnek: "Gelen misafirler" (nasıl misafirler?), "Yazası şiirler" (nasıl şiirler?), "Tanıdık yüzler" (nasıl yüzler?).
- Zarf-Fiiller (Bağ-Fiil, Ulaç): Fiil kök veya gövdelerine "-ken, -alı (-eli), -mad(an) (-meden), -ince (-ınca, -ünce, -unca), -ip (-ıp, -up, -üp), -arak (-erek), -dıkça (-tıkça), -r...mez (-r...maz), -casına (-cesine), -meksizin (-maksızın)" gibi ekler getirilerek oluşturulur. Cümlede genellikle durum veya zaman zarfı olarak kullanılırlar. Örnek: "Koşarak geldi." (nasıl geldi?), "Gülünce gözleri kısılırdı." (ne zaman kısılırdı?), "Uyurken rüya gördü." (ne zaman gördü?).
⚠️ Dikkat: İsim-fiil eklerinden "-ma" olumsuzluk ekiyle karıştırılmamalıdır. Örneğin "yemek yapma" (olumsuzluk) ile "yemek yapma işi" (isim-fiil) farklı anlamlar taşır.
💡 İpucu: Bazı fiilimsi eklerini alan sözcükler zamanla fiilimsi özelliğini kaybederek kalıcı isim olabilirler. Örnek: "dondurma", "çakmak", "dolma". Bu sözcükler artık bir eylemi değil, bir varlığı karşılar.
📌 Oran ve Orantı
Oran ve orantı, günlük hayatta ve matematikte miktarları karşılaştırmak için kullanılan temel kavramlardır. Problem çözmede sıkça karşımıza çıkar.
- Oran: İki çokluğun birbirine bölünerek karşılaştırılmasıdır. Genellikle aynı birime sahip çokluklar arasında yapılır. Örneğin, $a$ sayısının $b$ sayısına oranı $\frac{a}{b}$ şeklinde gösterilir. Oran birimsiz olabileceği gibi (metre/metre) birimli de olabilir (km/saat).
- Orantı: İki veya daha fazla oranın eşitliğidir. Yani $\frac{a}{b} = \frac{c}{d}$ şeklindeki ifadelere orantı denir. Burada $a, b, c, d$ orantılı sayılardır.
- Doğru Orantı: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artıyorsa veya biri azalırken diğeri de aynı oranda azalıyorsa bu çokluklar doğru orantılıdır. $y = k \cdot x$ şeklinde ifade edilir, burada $k$ orantı sabitidir. Örneğin, aldığınız ürün miktarı arttıkça ödeyeceğiniz para da artar.
- Ters Orantı: İki çokluktan biri artarken diğeri aynı oranda azalıyorsa veya biri azalırken diğeri aynı oranda artıyorsa bu çokluklar ters orantılıdır. $y = \frac{k}{x}$ şeklinde ifade edilir. Örneğin, bir işi yapan işçi sayısı arttıkça, işin bitme süresi azalır.
💡 İpucu: Orantı problemlerinde "içler dışlar çarpımı" kuralı çok işinize yarar. Eğer $\frac{a}{b} = \frac{c}{d}$ ise, $a \cdot d = b \cdot c$ eşitliği her zaman doğrudur.
⚠️ Dikkat: Doğru orantıda bölümler (oranlar) sabittir, ters orantıda ise çarpımlar sabittir.
📌 Anlatım Bozuklukları
Anlatım bozuklukları, bir cümlenin anlamının açık, net ve doğru olmasını engelleyen dilbilgisel veya anlamsal hatalardır. KPSS'de sıkça sorulan konulardan biridir ve dikkatli okuma gerektirir.
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Cümlede anlamı zaten başka bir sözcükle karşılanan bir kelimenin tekrar edilmesi. Örnek: "Karşılıklı mektuplaştılar." (Mektuplaşmak zaten karşılıklı yapılır.)
- Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı: Aynı cümlede birbiriyle anlamsal olarak uyuşmayan kelimelerin bulunması. Örnek: "Elbette bu işi mutlaka başaracağız." (Elbette ve mutlaka çelişir.)
- Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Bir kelimenin cümle içinde kendi gerçek anlamı dışında, başka bir kelime yerine kullanılması. Örnek: "Bu olayda çok çekimser davrandı." (Çekimser değil, "çekingen" olmalı.)
- Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması: Kelimenin cümle içindeki yerinin anlamı değiştirecek veya bozacak şekilde yanlış olması. Örnek: "Yeni eve geldim ki telefon çaldı." (Doğrusu: "Eve yeni geldim ki telefon çaldı.")
- Deyim ve Atasözü Yanlışları: Deyim veya atasözlerinin yanlış anlamda kullanılması, kelimelerinin değiştirilmesi. Örnek: "Kulağına küpe olmak" yerine "kulağına girmek".
- Özne-Yüklem Uygunsuzluğu: Cümledeki özne ile yüklemin kişi, sayı veya tekillik-çoğulluk bakımından uyumsuz olması. Örnek: "Herkes salona girdi, yerlerine oturdular." (Doğrusu: "Herkes salona girdi, yerlerine oturdu.")
- Özne Eksikliği: Birleşik veya sıralı cümlelerde ortak kullanılması gereken öznenin eksik olması. Örnek: "Çocuklarına iyi bakar, her zaman destek olurdu." (Kim destek olurdu? "O" öznesi eksik.)
- Tümleç Eksikliği: Dolaylı tümleç, zarf tümleci veya edat tümlecinin eksik olması. Örnek: "Her zaman yardım eder, güvenirim." (Kime güvenirim? "Ona" dolaylı tümleci eksik.)
- Yüklem Eksikliği: Cümlede yüklemin bulunmaması veya ortak yüklemin yanlış kullanılması. Örnek: "O iyi bir öğrenci, ben değilim." (Doğrusu: "O iyi bir öğrenci, ben iyi bir öğrenci değilim.")
- Çatı Uygunsuzluğu: Özellikle sıralı veya bağlı cümlelerde fiillerin etken-edilgen çatı bakımından uyumsuz olması. Örnek: "Sınav soruları çözüldü ve deftere yazdı." (Doğrusu: "Sınav soruları çözüldü ve deftere yazıldı.")
💡 İpucu: Anlatım bozukluklarını tespit ederken, cümleyi sanki ilk kez okuyormuş gibi tarafsız bir gözle değerlendirin. Her kelimenin ve cümlenin anlamını sorgulayın.
⚠️ Dikkat: Noktalama işaretlerinin yanlış kullanımı da dolaylı yoldan anlatım bozukluğuna yol açabilir. Örneğin, virgül eksikliği anlam belirsizliği yaratabilir: "Genç, doktora baktı." (Genç mi baktı, yoksa genç doktora mı baktı?)
