Adlaşmış sıfat-fiil Test 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde adlaşmış sıfat-fiil kullanılmıştır?

A) Koşarak okula gitti.
B) Gelen misafirleri karşıladık.
C) Okuyan öğrenciler sınavda başarılı oldu.
D) Gidenin ardından hüzünlendik.

Sevgili öğrenciler, bu soruda adlaşmış sıfat-fiili bulmamız isteniyor. Öncelikle adlaşmış sıfat-fiilin ne olduğunu hatırlayalım:

• Sıfat-fiil (ortaç), fiillere belirli ekler (-an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -ar/-er/-ır/-ir/-ur/-ür, -dık/-dik/-duk/-dük, -acak/-ecek, -mış/-miş/-muş/-müş) getirilerek oluşturulan ve cümlede bir ismi niteleyen kelimelerdir. Örneğin: "koşan çocuk", "gelecek günler".
• Adlaşmış sıfat-fiil ise, sıfat-fiilin nitelediği ismin düşmesiyle, sıfat-fiilin kendisinin o ismin yerine geçerek bir isim gibi kullanılması durumudur. Bu durumda sıfat-fiil, isimlerin aldığı çekim eklerini (çoğul ekleri, hal ekleri vb.) alabilir. Örneğin: "koşan çocuk" yerine "koşan", "gelecek günler" yerine "gelecekler".

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Koşarak okula gitti.

  "Koşarak" kelimesi "-arak/-erek" ekiyle türemiş bir zarf-fiildir. Fiile "nasıl gitti?" sorusunu sorduğumuzda cevap verir ve bir ismi nitelemez. Dolayısıyla adlaşmış sıfat-fiil değildir.

• B) Gelen misafirleri karşıladık.

  "Gelen" kelimesi "-en" ekiyle türemiş bir sıfat-fiildir. Ancak "misafirleri" ismini nitelemektedir (Hangi misafirler? Gelen misafirler). Nitelediği isim ("misafirler") cümlede bulunduğu için "gelen" kelimesi adlaşmamıştır, sadece sıfat görevindedir.

• C) Okuyan öğrenciler sınavda başarılı oldu.

  "Okuyan" kelimesi "-an" ekiyle türemiş bir sıfat-fiildir. "Öğrenciler" ismini nitelemektedir (Hangi öğrenciler? Okuyan öğrenciler). Nitelediği isim ("öğrenciler") cümlede bulunduğu için "okuyan" kelimesi adlaşmamıştır, sadece sıfat görevindedir.

• D) Gidenin ardından hüzünlendik.

  "Gidenin" kelimesi "-en" ekiyle türemiş bir sıfat-fiildir. Normalde "giden kişi", "giden insan" gibi bir ismi nitelemesi beklenir. Ancak bu cümlede nitelediği "kişi" veya "insan" gibi isim düşmüştür. "Giden" kelimesi, düşen ismin yerine geçerek ismin aldığı "-in" (tamlayan) hal ekini almıştır. Artık bir ismi nitelemiyor, doğrudan bir isim gibi kullanılıyor ve "giden kişi" anlamını taşıyor. Bu nedenle "gidenin" kelimesi adlaşmış sıfat-fiildir.

Cevap D seçeneğidir.