Hangi cümlede 'yaşlı' kelimesi adlaşmış sıfattır?
A) Yaşlı adam bankta oturuyordu.
B) Yaşlı bir ağacın gölgesindeydik.
C) Yaşlılara saygı göstermeliyiz.
D) Yaşlı ve bilge bir insandı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü dersimizde Türkçenin önemli konularından biri olan "adlaşmış sıfat" kavramını, verilen örnek üzerinden adım adım inceleyelim. Öncelikle adlaşmış sıfatın ne olduğunu hatırlayalım:
- Sıfat (Ön Ad): Varlıkların özelliklerini (rengini, durumunu, sayısını, biçimini vb.) belirten kelimelerdir. Genellikle bir isimden önce gelerek o ismi niteler veya belirtir. Örneğin: güzel çiçek, kırmızı araba, iki elma.
- Adlaşmış Sıfat: Bir sıfatın nitelediği isim düşürüldüğünde, sıfatın ismin yerine geçerek tek başına bir isim gibi kullanılması durumudur. Bu durumda sıfat, ismin aldığı ekleri (çoğul eki, hal ekleri vb.) alabilir. Örneğin: "Çalışkan öğrenciler başarılı olur." cümlesindeki "çalışkan öğrenciler" yerine "Çalışkanlar başarılı olur." dendiğinde, "çalışkanlar" kelimesi adlaşmış sıfat olur. Burada "öğrenciler" ismi düşmüştür.
Şimdi sorumuzdaki cümleleri bu bilgiler ışığında inceleyelim:
- A) Yaşlı adam bankta oturuyordu.
- Burada "yaşlı" kelimesi, hemen ardından gelen "adam" ismini nitelemektedir. "Nasıl adam?" sorusuna "yaşlı adam" cevabını veririz. "Yaşlı" kelimesi burada bir sıfattır ve adlaşmamıştır.
- B) Yaşlı bir ağacın gölgesindeydik.
- Bu cümlede "yaşlı" kelimesi, "ağaç" ismini nitelemektedir. "Nasıl ağaç?" sorusuna "yaşlı ağaç" cevabını veririz. "Yaşlı" kelimesi burada da bir sıfattır ve adlaşmamıştır.
- C) Yaşlılara saygı göstermeliyiz.
- Bu cümlede "yaşlı" kelimesi, "-lar" çoğul ekini ve "-a" yönelme hal ekini almıştır. Burada kastedilen "yaşlı insanlar" veya "yaşlı kişiler"dir ancak "insanlar" veya "kişiler" ismi düşürülmüştür. "Yaşlı" kelimesi, ismin yerine geçerek tek başına bir varlığı (yaşlı insanları) ifade etmektedir. Dolayısıyla "yaşlılara" kelimesi adlaşmış sıfattır.
- D) Yaşlı ve bilge bir insandı.
- Burada "yaşlı" kelimesi, "bilge" kelimesiyle birlikte "insan" ismini nitelemektedir. "Nasıl insan?" sorusuna "yaşlı ve bilge insan" cevabını veririz. "Yaşlı" kelimesi burada bir sıfattır ve adlaşmamıştır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, "yaşlı" kelimesinin nitelediği ismi düşürerek ismin yerine geçtiği ve ek aldığı tek seçenek C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
