Oldurgan fiil Test 1

🎓 Oldurgan fiil Test 1 - Ders Notu

Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, "Oldurgan fiil Test 1" için size yol gösterecek temel bilgileri içermektedir. Test, özellikle fiil çatısı konusundaki oldurgan ve ettirgen fiilleri anlamanıza yardımcı olacak.

📌 Fiil Çatısı Nedir?

Fiillerin, nesne alıp almamalarına ve özne ile yüklem arasındaki ilişkiye göre kazandıkları özelliklere fiil çatısı denir. Bu, fiillerin cümledeki rolünü anlamak için çok önemlidir.

• Fiil çatısı iki ana başlıkta incelenir: Nesne-yüklem ilişkisi ve Özne-yüklem ilişkisi.
• "Oldurgan fiil" konusu, nesne-yüklem ilişkisi başlığı altında yer alır.

📌 Geçişli ve Geçişsiz Fiiller

Oldurgan fiili anlamak için öncelikle fiillerin nesne alıp almadığını bilmemiz gerekir. Fiillerin nesne alıp almamalarına göre ikiye ayrılırlar:

• Geçişli Fiil: Nesne alabilen fiillerdir. Cümlede "neyi?", "kimi?" sorularına cevap verebilirler.
• Örnek: "Kitabı okudu." (Neyi okudu? -> Kitabı) ✅
• Geçişsiz Fiil: Nesne alamayan fiillerdir. "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap veremezler.
• Örnek: "Çocuk uyudu." (Neyi uyudu? -> Cevap yok) ❌

💡 İpucu: Bir fiilin önüne "onu" kelimesini getirebiliyorsanız o fiil genellikle geçişlidir. "Onu oku" (✅), "Onu uyu" (❌).

📌 Oldurgan Fiil Nedir?

Oldurgan fiil, aslında geçişsiz olan bir fiilin, aldığı eklerle geçişli hale getirilmesidir. Yani, bir fiili "nesne alabilir" duruma getirmektir.

• Tanım: Geçişsiz bir fiile "-t, -r, -dır (-dir, -dur, -dür)" eklerinden biri getirilerek onu geçişli hale getiren fiillerdir.
• Örnekler:
• "Uyumak" (geçişsiz) + "-t" = "Uyutmak" (geçişli)
  (Çocuğu uyuttu.)
• "Gülmek" (geçişsiz) + "-dür" = "Güldürmek" (geçişli)
  (Bizi güldürdü.)
• "Pişmek" (geçişsiz) + "-ir" = "Pişirmek" (geçişli)
  (Yemeği pişirdi.)
• "Kaynamak" (geçişsiz) + "-at" = "Kaynatmak" (geçişli)
  (Suyu kaynattı.)

⚠️ Dikkat: Oldurgan fiillerde eylemi yapan kişi, eylemin yapılmasını sağlayan kişidir. Yani, "uyutan" kişi, "uyuyan" kişi değildir, uyumayı sağlayan kişidir.

📌 Ettirgen Fiil Nedir?

Ettirgen fiil, zaten geçişli olan bir fiile aynı eklerin (-t, -r, -dır) getirilerek o fiilin geçişlilik derecesini artırmasıdır. Bu durumda, işi başkasına yaptırma anlamı ortaya çıkar.

• Tanım: Geçişli bir fiile "-t, -r, -dır (-dir, -dur, -dür)" eklerinden biri getirilerek, işi başkasına yaptırma anlamı katan fiillerdir.
• Örnekler:
• "Okumak" (geçişli) + "-ut" = "Okutmak" (ettirgen)
  (Mektubu çocuğa okuttu.)
• "Yazmak" (geçişli) + "-dır" = "Yazdırmak" (ettirgen)
  (Ödevi kardeşine yazdırdı.)
• "Taşımak" (geçişli) + "-ıt" = "Taşıtmak" (ettirgen)
  (Eşyaları hamala taşıttı.)

📝 Unutmayın: Ettirgen fiillerde eylemi yapan kişi ile eylemi yaptıran kişi farklıdır. "Okutan" kişi, bizzat "okuyan" kişi değildir, okuma eylemini başkasına yaptıran kişidir.

📌 Oldurgan ve Ettirgen Fiiller Arasındaki Fark

Bu iki fiil türü arasındaki temel fark, fiilin ek almadan önceki halidir:

• Oldurgan Fiil: Geçişsiz bir fiil + ek = Geçişli fiil (Nesne alabilir hale gelir.)
• Ettirgen Fiil: Geçişli bir fiil + ek = Geçişli fiil (İşi başkasına yaptırma anlamı kazanır.)

💡 İpucu: Bir fiil ek aldıktan sonra geçişli hale geliyorsa ve ek almadan önceki hali geçişsizse, o fiil oldurgandır. Eğer ek almadan önceki hali de geçişliyse, o fiil ettirgendir.

Umarım bu ders notu, "Oldurgan fiil Test 1" için size sağlam bir temel sunar. Başarılar dilerim!