9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat tamlaması, tamlananı düşmüş şekilde kullanılmıştır?
A) Büyük evi satın aldılar.
B) Yaşlı adam yavaşça yürüyordu.
C) İkisini de çağırdılar.
D) Mavi olanı beğendim.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, sıfat tamlamasının ne olduğunu ve tamlananı düşmüş sıfat tamlamasının nasıl oluştuğunu anlamamız gerekiyor. Haydi, adım adım inceleyelim:
- Sıfat Tamlaması Nedir?
Bir ismin önüne gelerek onu niteleyen (nasıl olduğunu bildiren) veya belirten (işaret eden, sayı bildiren, soru soran vb.) sözcüklere sıfat denir. Sıfat ve ismin bir araya gelmesiyle oluşan söz öbeğine ise sıfat tamlaması denir. Örneğin: "kırmızı araba" (kırmızı: sıfat, araba: isim/tamlanan).
- Tamlanan Nedir?
Sıfatın nitelediği veya belirttiği isimdir. Yukarıdaki örnekte "araba" kelimesi tamlanandır.
- Tamlananı Düşmüş Sıfat Tamlaması Nedir?
Bir sıfat tamlamasında, sıfatın nitelediği veya belirttiği ismin (tamlananın) cümleden çıkarılması durumudur. Bu durumda sıfat, tek başına kullanılarak ismin yerini tutar ve "adlaşmış sıfat" olur. Örneğin: "Yaşlı *insanlar* dinlenmeli." yerine "Yaşlılar dinlenmeli." cümlesinde "yaşlılar" kelimesi, tamlananı düşmüş bir sıfat tamlamasıdır (adlaşmış sıfat).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Büyük evi satın aldılar.
- Burada "büyük" sıfat, "evi" ise isim (tamlanan)dir. "Büyük evi" bir sıfat tamlamasıdır ve tamlanan ("ev") düşmemiştir, açıkça belirtilmiştir.
- B) Yaşlı adam yavaşça yürüyordu.
- Burada "yaşlı" sıfat, "adam" ise isim (tamlanan)dir. "Yaşlı adam" bir sıfat tamlamasıdır ve tamlanan ("adam") düşmemiştir, açıkça belirtilmiştir.
- C) İkisini de çağırdılar.
- Bu cümlede bir sıfat tamlaması bulunmamaktadır. "İkisini" kelimesi bir sayı zamiridir.
- D) Mavi olanı beğendim.
- Burada "mavi" bir sıfattır. "Olanı" kelimesi ise aslında bir ismin yerini tutmaktadır. Örneğin, "Mavi olan *kalemi* beğendim" veya "Mavi olan *arabayı* beğendim" gibi düşünebiliriz. Bu durumda, "mavi" sıfatının nitelediği "kalem", "araba" gibi bir tamlanan düşmüştür. "Olan" kelimesi, düşen tamlananın yerine geçerek sıfatın adlaşmasına yardımcı olmuştur. Bu yapı, tamlananı düşmüş sıfat tamlamasına örnektir. Yani, "mavi olan" bir sıfat tamlamasıdır ve tamlananı (örneğin "şey") düşmüştür.
Bu açıklamalara göre, tamlananı düşmüş sıfat tamlamasının kullanıldığı cümle D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
