Sevgili öğrenciler, bu soru organik kimyada doymamış hidrokarbonların (alken ve alkinler) karakteristik tepkimelerini anlamamızı gerektiriyor. Kimyasal testler, farklı bileşik sınıflarını ayırt etmek için çok önemlidir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Tollens ayıracı:
- Tollens ayıracı, amonyaklı gümüş nitrat çözeltisidir ($[Ag(NH_3)_2]OH$).
- Bu ayıraç, aldehitler ve uç (terminal) alkinler ($R-C \equiv CH$ yapısındaki alkinler) ile pozitif tepkime verir. Uç alkinlerle tepkimeye girerek gümüş asetilenür şeklinde beyaz veya sarımsı bir çökelek oluşturur.
- Alkenler ve iç alkinler ile tepkime vermez. Dolayısıyla, hem alkenlerle hem de tüm alkinlerle pozitif tepkime vermez.
- B) Fehling çözeltisi:
- Fehling çözeltisi, bakır(II) iyonları içeren bazik bir çözeltidir.
- Bu ayıraç, aldehitler ile pozitif tepkime verir ve kırmızımsı-kahverengi bakır(I) oksit ($Cu_2O$) çökeleği oluşturur.
- Alkenler ve alkinler ile tepkime vermez. Dolayısıyla, hem alkenlerle hem de alkinlerle pozitif tepkime vermez.
- C) Bromlu su:
- Bromlu su, kırmızımsı-kahverengi renkli brom ($Br_2$) çözeltisidir.
- Hem alkenler hem de alkinler, yapılarında pi ($ \pi $) bağları bulunduran doymamış bileşiklerdir. Bu pi bağları, brom gibi elektrofilik maddelerle katılma (addisyon) tepkimesi vermeye yatkındır.
- Alkenler, çift bağlarına brom katarak bromlu suyun kırmızımsı-kahverengi rengini giderir (renksizleştirir). Bu pozitif bir tepkimedir.
- Alkinler de üçlü bağlarına brom katarak bromlu suyun kırmızımsı-kahverengi rengini giderir (renksizleştirir). Bu da pozitif bir tepkimedir.
- Bu nedenle, bromlu su hem alkenlerle hem de alkinlerle pozitif tepkime verir.
- D) Asetilen testi:
- "Asetilen testi" genellikle asetilenin (etinin) veya genel olarak uç alkinlerin varlığını belirlemek için kullanılan özel testleri ifade eder (örneğin, Tollens ayıracı veya amonyaklı bakır(I) klorür çözeltisi ile yapılan testler).
- Bu testler, alkenlerle tepkime vermez. Ayrıca, sadece uç alkinlerle (asetilen dahil) tepkime verir, tüm alkinlerle değil.
- Dolayısıyla, hem alkenlerle hem de alkinlerle pozitif tepkime vermez.
Yukarıdaki açıklamalara göre, hem alkenlerin hem de alkinlerin doymamışlık özelliğini gösteren ve her ikisiyle de pozitif tepkime veren ayıraç bromlu sudur.
Cevap C seçeneğidir.
