Deme Test 1

🎓 Deme Test 1 - Ders Notu

Deme Test 1, Türkçe dersinin temel dil bilgisi konularından fiilimsiler, cümle çeşitleri ve yazım kuralları gibi önemli başlıkları kapsamaktadır. Bu notlar, testteki soruları daha kolay anlamana ve doğru cevaplamana yardımcı olacak temel bilgileri sunar.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç ana türü bulunur:

• İsim-Fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" eklerinin getirilmesiyle oluşur. Cümlede isim gibi görev yapar.
  • Örnek: "Onun konuşmasını çok severim." (Konuşma)
  • Örnek: "Kitap okumak en büyük hobimdir." (Okumak)
• Sıfat-Fiil (Ortac): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" eklerinin getirilmesiyle oluşur. Cümlede sıfat gibi görev yaparak bir ismi niteler.
  • Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (Gelecek)
  • Örnek: "Yıkılmış evleri onardılar." (Yıkılmış)
• Zarf-Fiil (Bağ-Fiil / Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -meden, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında" gibi eklerin getirilmesiyle oluşur. Cümlede zarf gibi görev yaparak fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden belirtir.
  • Örnek: "Gülerek yanıma geldi." (Gülerek)
  • Örnek: "Yağmur başlayınca içeri girdik." (Başlayınca)

💡 İpucu: Olumsuzluk eki olan "-ma, -me" ile isim-fiil eki olan "-ma, -me"yi karıştırmamaya dikkat et. İsim-fiil eki kalıcı ad da oluşturabilir (Örn: "dolma", "çakmak").

📌 Cümle Çeşitleri

Cümleler, farklı özelliklerine göre gruplandırılır. Testte genellikle yüklemin türüne, yüklemin yerine, anlamına ve yapısına göre cümleler sorgulanabilir.

• Yüklemin Türüne Göre:
  • Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümledir. (Örn: "Çocuklar bahçede oynuyor.")
  • İsim Cümlesi: Yüklemi isim veya isim soylu bir sözcük olan cümledir. (Örn: "Hava bugün çok güzeldi.")
• Yüklemin Yerine Göre:
  • Kurallı (Düz) Cümle: Yüklemi sonda bulunan cümledir. (Örn: "Kitabı dün bitirdim.")
  • Devrik Cümle: Yüklemi başta veya ortada bulunan cümledir. (Örn: "Bitirdim kitabı dün.")
  • Eksiltili Cümle: Yüklemi söylenmemiş, okuyucunun tamamlaması beklenen cümledir. (Sonuna üç nokta konur.) (Örn: "Karşımızda yemyeşil bir vadi...")
• Anlamına Göre:
  • Olumlu Cümle: Eylemin gerçekleştiğini veya durumun var olduğunu bildiren cümledir. (Örn: "Yemeği yedim.")
  • Olumsuz Cümle: Eylemin gerçekleşmediğini veya durumun olmadığını bildiren cümledir (-me, -ma, yok, değil). (Örn: "Yemeği yemedim.")
  • Soru Cümlesi: Bir şeyi öğrenmek amacıyla kurulan cümledir. (Örn: "Nereye gidiyorsun?")
  • Ünlem Cümlesi: Şaşırma, sevinç, korku gibi duyguları anlatan cümledir. (Örn: "Eyvah, anahtarımı unuttum!")
• Yapısına Göre:
  • Basit Cümle: Tek bir yargı (tek bir yüklem ve tek bir çekimli fiil) bildiren cümledir. Fiilimsi veya yan cümlecik içermez. (Örn: "Hava çok soğuktu.")
  • Birleşik Cümle: Temel yargının yanında en az bir yan yargı (fiilimsi, ki'li bağlaç, şart eki veya alıntı cümle) içeren cümledir. (Örn: "Kitabı okuyunca çok etkilendim." - Girişik Birleşik C.)
  • Sıralı Cümle: Birden fazla yüklemi olan ve bu yüklemlerin virgül veya noktalı virgülle birbirine bağlandığı cümledir. (Örn: "Geldi, gördü, gitti.")
  • Bağlı Cümle: Birden fazla yüklemi olan ve bu yüklemlerin "ve, ama, fakat, çünkü" gibi bağlaçlarla birbirine bağlandığı cümledir. (Örn: "Çok çalıştı ama başarılı olamadı.")

⚠️ Dikkat: Bir cümlede kaç tane çekimli fiil varsa o kadar yargı vardır. Fiilimsiler yargı bildirir ama çekimli fiil değildir.

📌 Yazım Kuralları

Türkçenin doğru ve etkili kullanımı için yazım kurallarına uymak çok önemlidir. Bu testte özellikle büyük harflerin kullanımı, birleşik kelimelerin yazımı, sayıların yazımı ve noktalama işaretleri öne çıkabilir.

• Büyük Harflerin Kullanımı:
  • Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları vb.), unvanlar, takma adlar büyük harfle başlar.
  • Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. (Örn: "29 Ekim 1923 Salı günü...")
  • Kitap, dergi, gazete, eser adlarının her kelimesi büyük harfle başlar (bağlaçlar hariç).
• Birleşik Kelimelerin Yazımı:
  • Ses düşmesi, ses türemesi veya anlam kayması gibi durumlarda bitişik yazılırlar (Örn: "kaynana", "kahvaltı", "gecekondu").
  • Gerçek anlamını koruyan veya iki kelime de anlamını koruyorsa genellikle ayrı yazılır (Örn: "deniz yılanı", "iş birliği", "ana dil").
• Sayıların Yazımı:
  • Metin içinde sayılar genellikle yazıyla yazılır (Örn: "iki yüz yıl").
  • Saat, para tutarı, ölçü, istatistikî verilerde rakam kullanılır (Örn: "15.30", "5 kilogram").
  • Sıra sayıları rakamla yazılırsa yanına nokta konur veya ek kesme işaretiyle ayrılır (Örn: "2.", "2'nci").
  • Üleştirme sayıları (paylaştırma) sadece yazıyla yazılır (Örn: "ikişer", "yedişer" - "2'şer" yanlış).
• Noktalama İşaretleri:
  • Nokta (.): Cümle sonu, kısaltmalar, sıra sayıları.
  • Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırma, sıralı cümleleri ayırma, ara sözleri ayırma, özneyi belirtme.
  • Noktalı Virgül (;): Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırma, tür ve takımları ayırma.
  • İki Nokta (:): Açıklama veya örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
  • Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
  • Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
  • Kesme İşareti ('): Özel isimlere gelen çekim eklerini ayırma, kısaltmalara gelen ekleri ayırma.

💡 İpucu: Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılırken, bulunma hâl eki olan "-de/-da" her zaman bitişik yazılır. "Ki" bağlacı ayrı, ilgi eki "-ki" ve sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır.