Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle "külli irade" ve "cüz'i irade" kavramlarını çok iyi anlamamız gerekiyor. Haydi adım adım inceleyelim:
- Külli İrade (Allah'ın Mutlak İradesi): Bu, Allah'ın sınırsız, mutlak ve her şeyi kapsayan iradesidir. Evrenin yaratılışı, işleyişi, doğa kanunları, canlıların yaratılması, gece ve gündüzün oluşumu gibi insanın müdahale edemediği, değiştiremediği her şey külli irade kapsamındadır. İnsanların bu konularda hiçbir seçme hakkı veya etkisi yoktur.
- Cüz'i İrade (İnsanın Sınırlı İradesi): Bu ise Allah tarafından insana verilen sınırlı seçme ve tercih etme yeteneğidir. İnsan, bu iradesiyle iyi ile kötü, doğru ile yanlış arasında seçimler yapar. Bir meslek seçmek, bir yemek yemek, ders çalışmak gibi eylemler insanın cüz'i iradesiyle gerçekleşir. İnsan, cüz'i iradesiyle yaptığı seçimlerden sorumludur.
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında değerlendirelim:
- A) Gece ve gündüzün oluşumu: Bu, Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi ve Güneş'in konumuyla ilgili doğal bir olaydır. İnsanların bu olayın oluşumuna veya düzenine müdahale etme gücü yoktur. Bu, tamamen Allah'ın koyduğu evrensel yasalara göre işler. Dolayısıyla bu, külli iradeye bir örnektir.
- B) Bir insanın meslek seçimi: Bir insan hangi mesleği yapacağına kendi bilgi, beceri, ilgi ve tercihleri doğrultusunda karar verir. Bu karar, tamamen o kişinin özgür iradesiyle (cüz'i iradesiyle) yaptığı bir seçimdir. Allah bu seçimi bilir ancak seçimi yapan insandır. Bu nedenle, bu külli iradeye bir örnek değildir.
- C) Canlıların yaratılması: Tüm canlıların var olması, yaşaması, üremesi ve ölmesi Allah'ın mutlak iradesi ve kudretiyle gerçekleşir. İnsanlar canlı yaratma gücüne sahip değildir. Bu, külli iradeye bir örnektir.
- D) Evrenin düzeni: Evrendeki her şeyin belirli bir düzen, uyum ve kanunlar çerçevesinde işlemesi (gezegenlerin yörüngeleri, yer çekimi, fizik kuralları vb.) Allah'ın mutlak iradesinin bir sonucudur. İnsanlar bu düzeni kuramaz veya değiştiremez. Bu, külli iradeye bir örnektir.
Gördüğümüz gibi, bir insanın meslek seçimi, onun kendi sınırlı iradesiyle (cüz'i iradesiyle) yaptığı bir tercihtir ve külli iradeye örnek teşkil etmez.
Cevap B seçeneğidir.
