Koşullu tepki oluşması için hangi iki unsurun birleştirilmesi gerekir?
A) Koşulsuz uyaran ile nötr uyaran
B) Koşulsuz tepki ile koşullu tepki
C) Nötr uyaran ile koşullu tepki
D) Koşulsuz uyaran ile koşullu tepki
Koşullu tepki, bir organizmanın başlangıçta herhangi bir tepki vermediği bir uyarana (nötr uyaran) karşı, bu uyaranın doğal bir tepkiyi tetikleyen başka bir uyaranla (koşulsuz uyaran) tekrar tekrar eşleştirilmesi sonucunda öğrenilmiş bir tepki geliştirmesidir. Bu sürece klasik koşullanma denir.
Şimdi bu süreci oluşturan temel unsurları ve nasıl birleştiklerini adım adım inceleyelim:
- Koşulsuz Uyaran (KU): Doğal olarak, yani öğrenilmemiş bir şekilde, bir tepkiyi ortaya çıkaran uyarandır. Örneğin, bir köpeğe et verildiğinde salya akıtması doğal bir tepkidir. Burada et, koşulsuz uyarandır.
- Koşulsuz Tepki (KT): Koşulsuz uyarana verilen doğal, öğrenilmemiş tepkidir. Yukarıdaki örnekte, et karşısında salya akıtma koşulsuz tepkidir.
- Nötr Uyaran (NU): Başlangıçta organizmada belirli bir tepkiyi tetiklemeyen uyarandır. Örneğin, köpeğe et verilmeden önce çalınan bir zil sesi. Zil sesi başlangıçta köpekte salya akıtma tepkisi yaratmaz.
- Koşullu Uyaran (KÇ): Nötr uyaranın, koşulsuz uyaranla tekrar tekrar eşleştirilmesi sonucunda, tek başına koşulsuz tepkiye benzer bir tepkiyi tetiklemeye başlayan uyarandır. Zil sesi, etle eşleştirildikten sonra koşullu uyaran haline gelir.
- Koşullu Tepki (KT): Koşullu uyarana verilen öğrenilmiş tepkidir. Zil sesi duyulduğunda köpeğin salya akıtması, koşullu tepkidir.
Koşullu tepkinin oluşabilmesi için, başlangıçta tepkisiz olan bir uyaranın (nötr uyaran), doğal bir tepkiyi tetikleyen bir uyaranla (koşulsuz uyaran) ilişkilendirilmesi ve eşleştirilmesi gerekir. Bu eşleştirme, nötr uyaranın anlam kazanmasını ve tek başına bir tepkiyi tetikleyebilmesini sağlar.
- A) Koşulsuz uyaran ile nötr uyaran: Bu, koşullu tepkinin oluşması için gereken temel birleştirmedir. Nötr uyaran (örneğin zil sesi), koşulsuz uyaran (örneğin et) ile eşleştirildiğinde, nötr uyaran zamanla koşullu uyaran haline gelir ve koşullu tepkiyi (salya akıtma) tetikler. Bu eşleştirme, öğrenmenin temelini oluşturur.
- B) Koşulsuz tepki ile koşullu tepki: Bunlar uyaranlar değil, organizmanın verdiği tepkilerdir. Tepkiler birleştirilmez, uyaranlara verilen sonuçlardır.
- C) Nötr uyaran ile koşullu tepki: Nötr uyaran bir uyaran, koşullu tepki ise bir tepkidir. Koşullu tepki, nötr uyaranın koşullu uyaran haline gelmesinden sonra ortaya çıkar, onunla birleştirilmez.
- D) Koşulsuz uyaran ile koşullu tepki: Koşulsuz uyaran bir uyaran, koşullu tepki ise bir tepkidir. Koşullu tepki, koşulsuz uyaranın kendisiyle değil, onunla eşleştirilmiş olan koşullu uyaranla ilişkilidir.
Özetle, klasik koşullanma yoluyla bir koşullu tepkinin oluşması için, başlangıçta herhangi bir tepki yaratmayan bir uyaranın (nötr uyaran), doğal bir tepkiyi tetikleyen bir uyaranla (koşulsuz uyaran) eşleştirilmesi ve ilişkilendirilmesi şarttır.
Cevap A seçeneğidir.
