🎓 Yazılı yoklama (Klasik sınav) Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, "Yazılı yoklama (Klasik sınav) Test 1" için bilmeniz gereken temel Türkçe dil bilgisi ve yazım kurallarını kapsar. Sınavda başarılı olmak için bu konuları dikkatlice tekrar etmelisin.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak bir fiilin tüm özelliklerini göstermeyen, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Fiilimsiler çekimli fiil değildir, yani şahıs ve zaman eki almazlar.
- İsim-fiil (Ad Eylem): Fiillere "-mak / -mek", "-ış / -iş / -uş / -üş", "-ma / -me" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi görev yapar.
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiillere "-an / -en", "-ası / -esi", "-mez / -maz", "-ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür / -r", "-dik / -dık / -dük / -dük", "-ecek / -acak", "-miş / -mış / -müş / -müş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi görev yapar.
- Zarf-fiil (Bağ-fiil / Ulaç): Fiillere "-ip / -ıp / -up / -üp", "-arak / -erek", "-ken", "-alı / -eli", "-madan / -meden", "-dıkça / -dikçe", "-ınca / -ince", "-r...mez / -r...maz", "-esiye / -asıya", "-e...e / -a...a", "-casına / -cesine" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi görev yapar.
💡 İpucu: Fiilimsileri bulurken, önce fiil köklerini veya gövdelerini belirle ve sonra bu ekleri almış kelimeleri ara. Fiilimsiler olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilir ama şahıs eki alamaz.
⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim haline gelebilir (dondurma, çakmak, ekmek gibi). Bunlar fiilimsi sayılmaz.
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümlenin ögeleri, bir cümleyi oluşturan ve her birinin ayrı bir görevi olan yapı taşlarıdır. Cümlenin ögelerini doğru bulmak, cümleyi anlamak için çok önemlidir.
- Yüklem: Cümlede yargıyı bildiren, iş, oluş, durum veya hareketi anlatan temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur. Yüklem olmadan cümle olmaz.
- Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan veya durumda bulunan ögedir. Yükleme "kim?" veya "ne?" soruları sorularak bulunur.
- Nesne: Yüklemin bildirdiği işten etkilenen ögedir. İki türü vardır:
- Belirtili Nesne: Yükleme "neyi?", "kimi?" soruları sorularak bulunur ve ismin "-i" hal ekini alır.
- Belirtisiz Nesne: Yükleme "ne?" (özneyi bulduktan sonra) sorusu sorularak bulunur ve yalın halde olur.
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemin anlamını yer, yön, bulunma veya ayrılma bakımından tamamlayan ögedir. Yükleme "kime?", "kimde?", "kimden?", "neye?", "nede?", "neden?", "nereye?", "nerede?", "nereden?" soruları sorularak bulunur.
- Zarf Tümleci: Yüklemin anlamını zaman, durum, miktar, yön, sebep gibi açılardan tamamlayan ögedir. Yükleme "nasıl?", "ne zaman?", "niçin?", "ne kadar?", "nereye?" (yalın halde), "neyle?", "kiminle?" gibi sorular sorularak bulunur.
💡 İpucu: Cümlenin ögelerini bulurken önce yüklemi, sonra özneyi bulmak işini kolaylaştırır. Diğer ögeler yükleme sorulan doğru sorularla bulunur.
⚠️ Dikkat: "Ne" sorusu hem özneyi hem de belirtisiz nesneyi bulmak için kullanılır. Önce özneyi bulmak için "ne?" sorulur. Eğer bir "ne" cevabı daha varsa, o belirtisiz nesnedir.
📌 Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri
Doğru ve anlaşılır bir iletişim için yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine uymak şarttır. Bu kurallar, yazılı metinlerin doğru okunmasını ve yorumlanmasını sağlar.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları vb.), unvanlar, kitap/dergi/gazete adları, belirli tarih ve gün adları, kurum ve kuruluş adları büyük harfle başlar.
- Sayıların Yazımı: Sayılar genellikle metin içinde yazıyla (iki, üç, on beş), belirli durumlarda (tarih, saat, ölçü, istatistik) rakamla yazılır. Sıra sayıları "-inci / -ıncı" ekiyle veya nokta ile belirtilir (2. veya ikinci).
- Birleşik ve Ayrı Yazılan Kelimeler: "Birçok", "biraz", "herhangi" gibi bazı kelimeler birleşik yazılırken, "her şey", "hiç kimse", "bir şey" gibi kelimeler ayrı yazılır. Bu konuda genel bir kural olmamakla birlikte, kalıplaşmış kullanımlar önemlidir.
- "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı:
- Bağlaç olan "de/da": Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: Sen de gel.)
- Ek olan "-de/-da": Bitişik yazılır ve bulunma hal ekidir. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: Kitap masada.)
- Bağlaç olan "ki": Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: Öyle güzel ki...)
- Ek olan "-ki": Bitişik yazılır ve aitlik bildirir (sıfat yapan -ki veya ilgi zamiri -ki). (Örn: Evdeki hesap, seninki.) "Mademki, oysaki, halbuki" gibi istisnalar vardır (SOMUNCU HAREKETİ).
- Noktalama İşaretleri:
- Nokta (.): Cümle sonuna, bazı kısaltmalara, sıra sayılarına konur.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmada, sıralı cümleleri ayırmada, ara sözleri belirtmede kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmada, tür veya takımları ayırmada kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
- Kesme İşareti ('): Özel isimlere gelen çekim eklerini ayırmada, kısaltmalara gelen ekleri ayırmada kullanılır.
- Tırnak İşaretleri (" "): Başkasından aktarılan sözleri belirtmede, özel olarak vurgulanmak istenen kelimeleri göstermede kullanılır.
💡 İpucu: Yazım kuralları ve noktalama işaretleri bol bol pratik yaparak öğrenilir. Kitap okurken veya yazı yazarken bu kurallara dikkat etmek, öğrenmeni hızlandırır.
⚠️ Dikkat: "De" ve "ki" bağlaçlarının yazımı en sık yapılan hatalardandır. Cümleden çıkarma yöntemini kullanarak doğru yazımı kolayca bulabilirsin.
