Hangi seçenekteki cümlede zaman bildiren bir zarf cümleciği yoktur?
A) Sen uyurken ben kitap okudum.
B) O gelmeden önce hazırlıklar tamamlandı.
C) Hava karardığında eve döndüler.
D) Çok üşüdüğünden montunu giydi.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden zaman bildiren bir zarf cümleciği içermeyen seçeneği bulmamız isteniyor. Öncelikle "zaman bildiren zarf cümleciği" ne anlama geliyor, onu hatırlayalım:
- Bir cümlede, temel cümlenin yüklemini zaman yönünden tamamlayan, yani eylemin ne zaman gerçekleştiğini bildiren yan cümleciklere zaman bildiren zarf cümleciği denir. Bu tür yan cümlecikler genellikle "ne zaman?" sorusuna cevap verir.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Sen uyurken ben kitap okudum.
- Burada temel cümle "ben kitap okudum"dur.
- "Ne zaman kitap okudum?" diye sorduğumuzda "Sen uyurken" cevabını alırız.
- "Uyurken" kelimesi, "-ken" ekiyle birleşerek eylemin zamanını bildiren bir zarf cümleciği oluşturmuştur. Bu bir zaman zarf cümleciğidir.
- B) O gelmeden önce hazırlıklar tamamlandı.
- Burada temel cümle "hazırlıklar tamamlandı"dır.
- "Ne zaman hazırlıklar tamamlandı?" diye sorduğumuzda "O gelmeden önce" cevabını alırız.
- "Gelmeden önce" ifadesi, eylemin zamanını bildiren bir zarf cümleciği oluşturmuştur. Bu da bir zaman zarf cümleciğidir.
- C) Hava karardığında eve döndüler.
- Burada temel cümle "eve döndüler"dir.
- "Ne zaman eve döndüler?" diye sorduğumuzda "Hava karardığında" cevabını alırız.
- "Karardığında" kelimesi, "-dığında" ekiyle birleşerek eylemin zamanını bildiren bir zarf cümleciği oluşturmuştur. Bu da bir zaman zarf cümleciğidir.
- D) Çok üşüdüğünden montunu giydi.
- Burada temel cümle "montunu giydi"dir.
- "Ne zaman montunu giydi?" diye sorduğumuzda bu soruya uygun bir cevap alamayız.
- Peki, "Neden montunu giydi?" diye sorduğumuzda "Çok üşüdüğünden" cevabını alırız.
- "Üşüdüğünden" kelimesi, "-dığından" ekiyle eylemin zamanını değil, sebebini bildiren bir zarf cümleciği oluşturmuştur. Bu bir sebep zarf cümleciğidir.
Bu durumda, D seçeneğindeki cümlede zaman bildiren bir zarf cümleciği bulunmamaktadır.
Cevap D seçeneğidir.
