Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ile' bağlacı görevinde kullanılmıştır?
A) Kalem ile yazı yazdım.
B) Arkadaşım ile sinemaya gittik.
C) Bıçak ile ekmeği kestim.
D) Araba ile yolculuk yaptık.
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, Türkçede sıkça kullandığımız 'ile' kelimesinin hangi görevde kullanıldığını anlamamız isteniyor. 'İle' kelimesi hem bir bağlaç hem de bir edat (ilgeç) olarak kullanılabilir. Bu iki görevi birbirinden ayırmak için basit bir kuralımız var:
- Eğer 'ile' kelimesi, iki eşdeğer ögeyi (iki ismi, iki sıfatı, iki eylemi yapanı vb.) birbirine bağlıyor ve yerine 've' kelimesi getirilebiliyorsa, o zaman bağlaç görevindedir. Genellikle "X ve Y" anlamı taşır.
- Eğer 'ile' kelimesi, bir eylemin neyle, kiminle, hangi araçla yapıldığını bildiriyor ve yerine 've' kelimesi getirilemiyorsa, o zaman edat (ilgeç) görevindedir. Genellikle "vasıtasıyla", "yardımıyla", "birlikte" anlamı taşır.
Şimdi seçenekleri bu kurala göre inceleyelim:
- A) Kalem ile yazı yazdım.
- Burada 'kalem ile' ifadesi, yazı yazma eyleminin hangi araçla yapıldığını belirtiyor. Kalem, yazı yazmak için kullanılan bir araçtır.
- 'Kalem ve yazı yazdım' dediğimizde anlam bozulur, çünkü 'kalem' ve 'yazı' eşdeğer ögeler değildir, birbirine bağlanamazlar.
- Bu durumda 'ile' kelimesi edat görevindedir.
- B) Arkadaşım ile sinemaya gittik.
- Burada 'arkadaşım ile' ifadesi, sinemaya gitme eylemini kiminle yaptığımızı belirtiyor. Yani, "ben ve arkadaşım" anlamı taşıyor.
- 'Arkadaşım ve ben sinemaya gittik' dediğimizde cümlenin anlamı hiç değişmez ve dilbilgisel olarak doğru olur. 'Arkadaşım' ve 'ben' (gizli özne) eşdeğer ögelerdir, ikisi de gitme eylemini gerçekleştiren kişilerdir.
- Bu durumda 'ile' kelimesi bağlaç görevindedir.
- C) Bıçak ile ekmeği kestim.
- Burada 'bıçak ile' ifadesi, ekmeği kesme eyleminin hangi araçla yapıldığını belirtiyor. Bıçak, kesmek için kullanılan bir araçtır.
- 'Bıçak ve ekmeği kestim' dediğimizde anlam bozulur.
- Bu durumda 'ile' kelimesi edat görevindedir.
- D) Araba ile yolculuk yaptık.
- Burada 'araba ile' ifadesi, yolculuk yapma eyleminin hangi vasıtayla (araçla) yapıldığını belirtiyor. Araba, yolculuk için kullanılan bir araçtır.
- 'Araba ve yolculuk yaptık' dediğimizde anlam bozulur.
- Bu durumda 'ile' kelimesi edat görevindedir.
Gördüğümüz gibi, sadece B seçeneğinde 'ile' kelimesinin yerine 've' getirebiliyor ve cümlenin anlamını bozmadan iki eşdeğer ögeyi birbirine bağlayabiliyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
