Sevgili öğrenciler, bu soruda Divan edebiyatındaki nazım şekillerinden birinin özelliklerini bulmamız isteniyor. Özellikle "her beyti kendi arasında kafiyeli olan" ve "uzun hikayelerin anlatıldığı" ifadelerine dikkat etmeliyiz. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Gazel: Gazel, Divan edebiyatının en yaygın nazım şekillerinden biridir. Genellikle 5-15 beyitten oluşur. Kafiye düzeni genellikle aa ba ca da şeklindedir. Yani ilk beyit kendi arasında kafiyelidir (matla), ancak diğer beyitlerin ikinci dizeleri ilk beyitle kafiyelidir. Her beyit kendi arasında kafiyeli değildir ve gazeller genellikle aşk, şarap, güzellik gibi lirik konuları işler, uzun hikayeler anlatmak için kullanılmaz. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
- B) Kaside: Kaside, genellikle din ve devlet büyüklerini övmek, bir olayı anlatmak veya hicvetmek amacıyla yazılan uzun şiirlerdir. Genellikle 33-99 beyit arasında değişir. Kafiye düzeni gazele benzer şekilde aa ba ca da şeklindedir. Yani ilk beyit kendi arasında kafiyelidir (matla), ancak diğer beyitlerin ikinci dizeleri ilk beyitle kafiyelidir. Her beyit kendi arasında kafiyeli değildir. Bu nedenle B seçeneği doğru değildir.
- C) Mesnevi: Mesnevi, Divan edebiyatında uzun aşk hikayeleri, destanlar, dinî ve ahlaki konuları işleyen, didaktik (öğretici) eserlerin yazıldığı nazım şeklidir. En önemli özelliği, her beytin kendi arasında kafiyeli olmasıdır. Yani kafiye düzeni aa bb cc dd şeklindedir. Bu sayede şair, kafiye bulma zorluğu yaşamadan istediği kadar beyit yazabilir ve uzun hikayeleri rahatlıkla anlatabilir. Soruda belirtilen "her beyti kendi arasında kafiyeli olan" ve "uzun hikayelerin anlatıldığı" ifadeleri Mesnevi'nin temel özellikleridir. Bu nedenle C seçeneği doğru cevaptır.
- D) Müstezat: Müstezat, gazelin özel bir biçimidir. Her beytin dizelerine, anlamı tamamlayan kısa birer dize (ziyade) eklenmesiyle oluşur. Kafiye düzeni gazele benzerdir (aa ba ca da), ancak ziyadeler de kendi aralarında kafiyelidir. Uzun hikayeler anlatmak için kullanılmaz ve her beyti kendi arasında kafiyeli değildir. Bu nedenle D seçeneği doğru değildir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, Divan edebiyatında her beyti kendi arasında kafiyeli olan ve uzun hikayelerin anlatıldığı nazım şekli Mesnevi'dir.
Cevap C seçeneğidir.
