10. sınıf felsefe mantık ve argümantasyon özellikleri Test 1

Aşağıdakilerden hangisi tümdengelim argümana bir örnektir?

A) Bugüne kadar gördüğüm bütün kuğular beyazdı, o halde bütün kuğular beyazdır.
B) Bütün insanlar ölümlüdür. Sokrates bir insandır. O halde Sokrates ölümlüdür.
C) Hava bugün çok güzel, yarın da güzel olacak.
D) Bu bitki her gün sulandığı için büyüyor.
E) Çoğu öğrenci sınavdan yüksek not aldı, demek ki sınav kolaydı.

Bir argümanın tümdengelimli (dedüktif) olması, genel bir öncülden yola çıkarak özel bir sonuca ulaşması demektir. Bu tür argümanlarda, öncüller doğruysa, sonucun da kesinlikle doğru olması gerekir. Yani, genelden özele doğru bir akıl yürütme söz konusudur ve sonuç, öncüllerde zaten gizlidir. Şimdi seçenekleri inceleyelim:

• A) Bugüne kadar gördüğüm bütün kuğular beyazdı, o halde bütün kuğular beyazdır.

  Bu bir tümevarım (endüktif) argümandır. Özel gözlemlerden (görülen beyaz kuğular) yola çıkarak genel bir sonuca (bütün kuğular beyazdır) ulaşılmaya çalışılmıştır. Ancak bu sonuç kesin değildir; siyah bir kuğu görülmesi bu genellemeyi çürütebilir. Tümevarım, olasılığa dayanır, kesinliğe değil.

• B) Bütün insanlar ölümlüdür. Sokrates bir insandır. O halde Sokrates ölümlüdür.

  Bu, tümdengelim argümanına mükemmel bir örnektir. İlk öncül ("Bütün insanlar ölümlüdür") genel bir ifadedir. İkinci öncül ("Sokrates bir insandır") bu genel ifadenin özel bir durumunu belirtir. Sonuç ("O halde Sokrates ölümlüdür") ise, bu iki öncülden mantıksal olarak ve kesinlikle çıkarılan özel bir hükümdür. Öncüller doğruysa, sonucun yanlış olması imkansızdır. Genel bir kuraldan (tüm insanlar ölümlüdür) özel bir duruma (Sokrates'in ölümlülüğü) geçiş yapılmıştır.

• C) Hava bugün çok güzel, yarın da güzel olacak.

  Bu, bir tahmindir ve tümevarımsal bir çıkarım bile değildir, daha çok bir beklentidir. Geçmişteki bir durumu geleceğe yansıtma çabasıdır ve mantıksal bir zorunluluk içermez.

• D) Bu bitki her gün sulandığı için büyüyor.

  Bu bir neden-sonuç ilişkisi açıklamasını ifade eder. Bir gözlem veya deneyime dayanıyor olabilir, ancak kendisi bir tümdengelim argümanı değildir. Bir olgunun açıklamasını sunar.

• E) Çoğu öğrenci sınavdan yüksek not aldı, demek ki sınav kolaydı.

  Bu da bir tümevarım (endüktif) argümandır. Özel gözlemlerden (çoğu öğrencinin yüksek not alması) yola çıkarak genel bir sonuca (sınavın kolay olduğu) varılmıştır. Bu sonuç muhtemeldir ancak kesin değildir; örneğin, öğrenciler çok iyi hazırlanmış olabilir. Tümevarım, gözlemlerden genelleme yapar.

Cevap B seçeneğidir.