Sevgili öğrenciler, bu soruda hem dolaylama hem de güzel adlandırma sanatını aynı anda barındıran ifadeyi bulmamız isteniyor. Öncelikle bu iki kavramı hatırlayalım:
- Dolaylama: Bir kavramı, varlığı veya durumu tek bir kelimeyle ifade etmek yerine, onu çağrıştıran, belirgin özelliklerini anlatan birden fazla kelimeyle veya bir söz öbeğiyle anlatma sanatıdır. Amaç, anlatımı zenginleştirmek veya doğrudan söylemekten kaçınmaktır. Örneğin, "file bekçisi" (kaleci), "yedi tepeli şehir" (İstanbul).
- Güzel Adlandırma: Kulağa hoş gelmeyen, çirkin, kaba, korkutucu veya rahatsız edici bir durumu, olayı ya da kavramı daha yumuşak, daha nazik veya daha az rahatsız edici bir ifadeyle dile getirme sanatıdır. Amaç, muhatabı incitmemek, korkutmamak veya rahatsız etmemektir. Örneğin, "hayata gözlerini yummak" (ölmek), "ince hastalık" (verem).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) "Vergi cenneti"
- Dolaylama mı? Evet. "Vergi cenneti" ifadesi, aslında "vergi oranlarının çok düşük olduğu veya hiç olmadığı, vergi kaçakçılığına ve kara para aklamaya imkan sağlayan ülkeler/bölgeler" gibi karmaşık ve olumsuz çağrışımları olan bir durumu tek bir kelimeyle değil, bir söz öbeğiyle, daha çekici bir şekilde ifade eder. Doğrudan "vergi kaçakçılığına elverişli ülke" demek yerine dolaylı bir anlatım kullanılmıştır.
- Güzel adlandırma mı? Evet. "Vergi kaçakçılığına imkan sağlayan, kara para aklanan, şeffaf olmayan finansal sistemlere sahip ülke/bölge" gibi olumsuz ve yasa dışı çağrışımları olan bir durumu, "cennet" gibi olumlu bir kelimeyle yumuşatarak, kulağa daha hoş gelen, daha az rahatsız edici bir ifadeyle dile getirir. Bu durumun olumsuz yönlerini gizleyip, cazip yönlerini vurgulayarak bir tür güzelleştirme yapar.
- B) "Kara para"
- Dolaylama mı? Evet. Yasa dışı yollarla elde edilmiş, kaynağı belli olmayan para anlamına gelir. "Yasa dışı yollarla elde edilmiş para" demek yerine "kara para" denilerek dolaylı bir anlatım kullanılmıştır.
- Güzel adlandırma mı? Hayır. "Kara para" ifadesi, zaten olumsuz bir çağrışıma sahiptir ve yasa dışılığı, kirliliği vurgular. Durumu güzelleştirmek veya yumuşatmak yerine, tam tersine olumsuzluğunu pekiştirir.
- C) "Rüşvet"
- Dolaylama mı? Hayır. "Rüşvet" doğrudan bir eylemi, bir kavramı ifade eden tek bir kelimedir. Herhangi bir dolaylı anlatım veya birden fazla kelimeyle yapılan bir tanımlama değildir.
- Güzel adlandırma mı? Hayır. "Rüşvet" kelimesi zaten olumsuz bir çağrışıma sahiptir ve yasa dışı bir eylemi doğrudan belirtir. Durumu güzelleştirmek veya yumuşatmak gibi bir amacı yoktur.
Bu durumda, hem dolaylama hem de güzel adlandırma özelliğini taşıyan ifade "Vergi cenneti"dir.
Cevap A seçeneğidir.
