6. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı senaryo 4 Test 5

🎓 6. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı senaryo 4 Test 5 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 6. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı senaryo 4 Test 5'te karşılaşabileceğiniz ana konuları basitleştirerek özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için bu konulara iyi çalışın!

📌 Sözcükte Anlam

Sözcüklerin farklı anlamlarını bilmek, hem okuduğunu anlamak hem de soruları doğru cevaplamak için çok önemlidir.

• Gerçek Anlam: Bir kelimenin akla gelen ilk ve temel anlamıdır. (Örn: "Elma" deyince aklımıza gelen meyve.)
• Mecaz Anlam: Bir kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle benzetme yoluyla oluşur. (Örn: "Yüreği yandı" derken gerçekten yanmak değil, çok üzülmek anlamındadır.)
• Terim Anlam: Bilim, sanat, spor gibi belirli bir alana özgü kelimelerdir. (Örn: "Üçgen" matematikte, "perde" tiyatroda bir terimdir.)
• Eş Anlamlı (Anlamdaş) Kelimeler: Yazılışları farklı, anlamları aynı olan kelimelerdir. (Örn: okul - mektep, doktor - hekim)
• Zıt Anlamlı (Karşıt) Kelimeler: Anlamca birbirinin tersi olan kelimelerdir. (Örn: güzel - çirkin, uzun - kısa)
• Eş Sesli (Sesteş) Kelimeler: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan kelimelerdir. (Örn: "gül" (çiçek) ve "gül" (gülmek fiili))
• Deyimler: Genellikle birden fazla kelimeden oluşan, gerçek anlamından uzaklaşarak yeni bir anlam kazanan kalıplaşmış sözlerdir. (Örn: "Göz kulak olmak" - korumak, kollamak.)
• Atasözleri: Uzun gözlemler ve deneyimler sonucu ortaya çıkmış, öğüt veren kalıplaşmış sözlerdir. (Örn: "Ağaç yaşken eğilir.")

💡 İpucu: Deyimler ve atasözleri kalıplaşmıştır, kelimeleri değiştirilemez veya yerleri değiştirilemez.

📌 Cümlede Anlam

Cümlelerin hangi amaçla söylendiğini, ne anlattığını anlamak, paragraf sorularında da işinize yarar.

• Neden-Sonuç (Sebep-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin hangi sebeple yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Çünkü, için, -den dolayı" gibi kelimelerle bağlanır. (Örn: "Yağmur yağdığı için dışarı çıkamadık." - Dışarı çıkamama nedeni: yağmur yağması.)
• Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Amacıyla, için, diye" gibi kelimelerle bağlanır. (Örn: "Sınavı kazanmak için çok çalışıyor." - Çok çalışma amacı: sınavı kazanmak.)
• Koşul-Sonuç (Şart-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir olayın gerçekleşmesine bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. "-se, -sa" eki veya "koşuluyla, şartıyla" gibi kelimeler kullanılır. (Örn: "Ödevini yaparsan oyun oynayabilirsin." - Oyun oynama koşulu: ödevini yapmak.)
• Öznel Anlatım: Kişiden kişiye değişen, kanıtlanamayan, kişisel duygu ve düşünceleri içeren ifadelerdir. (Örn: "Bu film çok güzeldi.")
• Nesnel Anlatım: Herkes tarafından kabul edilen, kanıtlanabilir, kişisel duygu ve düşünce içermeyen ifadelerdir. (Örn: "Bu film 120 dakika sürdü.")
• Karşılaştırma Cümleleri: İki ya da daha fazla varlık, kavram veya durum arasındaki benzerlikleri ya da farklılıkları ortaya koyan cümlelerdir. (Örn: "Ali, Mehmet'ten daha uzundur.")

⚠️ Dikkat: Neden-sonuç ile amaç-sonuç cümlelerini karıştırmayın! Amaç henüz gerçekleşmemiştir, neden ise gerçekleşmiş bir durumdur.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyen ama cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:

📝 İsim-Fiiller (Mastar)

Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur ve cümlede isim gibi kullanılırlar.

• Ekler: -ma, -ış, -mak (Mayışmak olarak akılda tutulabilir.)
• Örnekler:
• Okuldan çıkış saati geldi. (Çıkış: isim-fiil)
• Kitap okumak en sevdiği şeydi. (Okumak: isim-fiil)
• Onunla görüşmemiz gerekiyor. (Görüşme: isim-fiil)

⚠️ Dikkat: "-ma" eki olumsuzluk ekiyle karıştırılmamalıdır. Olumsuzluk eki fiili olumsuz yapar, isim-fiil eki ise fiili isim yapar. (Örn: "Bana bakma!" (olumsuzluk) / "Bana bakma şekli hoştu." (isim-fiil))

📝 Sıfat-Fiiller (Ortaç)

Fiillere belirli ekler gelerek oluşur ve cümlede sıfat gibi kullanılırlar. Genellikle kendilerinden sonra gelen bir ismi nitelerler.

• Ekler: -an (-en), -ası (-esi), -mez (-maz), -ar (-er, -ır, -ir, -ur, -ür), -dik (-dık, -duk, -dük, -tık, -tik, -tuk, -tük), -ecek (-acak), -miş (-mış, -muş, -müş) (Anası mezar dikecekmiş olarak akılda tutulabilir.)
• Örnekler:
• Koşan çocuk düştü. (Koşan: sıfat-fiil, "çocuk" ismini niteler.)
• Gelecek günler güzel olacak. (Gelecek: sıfat-fiil, "günler" ismini niteler.)
• Kırılmış camları topladık. (Kırılmış: sıfat-fiil, "camları" ismini niteler.)

💡 İpucu: Sıfat-fiiller bazen isimleşebilir (adlaşmış sıfat-fiil). Bu durumda niteledikleri isim düşer. (Örn: "Koşanlar yoruldu." - Koşan insanlar yerine "koşanlar" denmiş.)

📝 Zarf-Fiiller (Bağ-Fiil, Ulaç)

Fiillere belirli ekler gelerek oluşur ve cümlede zarf gibi kullanılırlar. Fiilin durumunu veya zamanını bildirirler.

• Ekler: -ken, -alı (-eli), -madan (-meden), -ince (-ınca, -ünce, -unca), -ip (-ıp, -up, -üp), -arak (-erek), -dıkça (-tıkça), -r...-mez, -a...-a (-e...-e), -casına (-cesine), -dığında (-tığında), -esye (-esiye) (Kenyalı Asiye madan ince ip arakladıkça gibi akılda tutulabilir.)
• Örnekler:
• Gülerek içeri girdi. (Gülerek: zarf-fiil, "nasıl girdi?")
• Ders çalışırken uyuyakalmışım. (Çalışırken: zarf-fiil, "ne zaman uyuyakalmışım?")
• Koşa koşa yanıma geldi. (Koşa koşa: zarf-fiil, "nasıl geldi?")

⚠️ Dikkat: Zarf-fiiller genellikle "nasıl?" veya "ne zaman?" sorularına cevap verir.

📌 Ek Fiil (İdi, İmiş, İse, -dir)

Ek fiil, isim soylu sözcükleri yüklem yapar veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapar.

• İsim ve İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapması:
• "Dün hava çok soğuktu." (soğuk + idi)
• "O, çok çalışkan bir öğrencidir." (çalışkan + -dir)
• "Bu kalem benimmiş." (benim + imiş)
• "Eğer hastaysan gelme." (hasta + ise)
• Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Yapması:
• Hikaye Birleşik Zamanı (-di): Geliyordu (geliyor + idi)
• Rivayet Birleşik Zamanı (-miş): Geliyormuş (geliyor + imiş)
• Şart Birleşik Zamanı (-se): Geliyorsa (geliyor + ise)

💡 İpucu: Ek fiilin isimlere gelmiş hali, cümlede yüklem olan ismin sonundadır. Fiillere geldiğinde ise iki tane zaman eki üst üste gelir.

📌 Yazım Kuralları

Doğru yazım, Türkçeyi etkili kullanmanın temelidir. Özellikle büyük harf kullanımı ve birleşik kelimelerin yazımına dikkat edin.

• Büyük Harflerin Kullanımı:
• Cümleler büyük harfle başlar.
• Özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları vb.) büyük harfle başlar. (Örn: Türkiye, Ayşe, Türkçe)
• Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar. (Örn: Türk Dil Kurumu)
• Belirli tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. (Örn: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 10 Kasım Perşembe)
• -de / -da Ekinin Yazımı:
• Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: "Sen de gel." - "Sen gel." anlamlı.)
• Ek olan "-de/-da" bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: "Evde kimse yok." - "Ev kimse yok." anlamsız.)
• -ki Ekinin Yazımı:
• Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. (Örn: "Duydum ki unutmuşsun.")
• İlgi zamiri olan "-ki" bitişik yazılır ve bir ismin yerini tutar. (Örn: "Benimki daha güzel." - Benim kalemim yerine.)
• Sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır ve bir ismi niteler. (Örn: "Evdeki hesap çarşıya uymaz.")
• Birleşik Kelimelerin Yazımı:
• Ses düşmesi, ses türemesi veya anlam kayması varsa bitişik yazılır. (Örn: kaynana, pazartesi, aslanağzı)
• Kurallı birleşik fiiller (yeterlik, tezlik, sürerlik, yaklaşma) bitişik yazılır. (Örn: gelebildi, düşeyazdı)
• Bazı birleşik kelimeler ayrı yazılır (Örn: deniz yolu, ana dil). Bu konuda bolca örnek görmek önemlidir.

⚠️ Dikkat: "Ki" bağlacı ile ilgi zamiri ve sıfat yapan "-ki" ekini ayırt etmek için "Ler" ekini deneyebilirsiniz. Getirildiğinde anlamlı oluyorsa bitişik, olmuyorsa ayrı yazılır. (Örn: "Evdeki-ler" anlamlı -> bitişik; "Duydum ki-ler" anlamsız -> ayrı)

📌 Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda anlam karışıklığını önler ve okumayı kolaylaştırır.

• Nokta (.): Cümle sonuna, bazı kısaltmaların sonuna, sıra sayılarını belirtmek için kullanılır.
• Virgül (,): Eş görevli kelimeleri ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek, hitaplardan sonra kullanmak için kullanılır.
• Soru İşareti (?): Soru bildiren cümlelerin sonuna konur.
• Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
• Kesme İşareti ('): Özel isimlere gelen çekim eklerini ayırmak, kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için kullanılır. (Örn: Ankara'ya, TDK'nin)
• Tırnak İşareti (" "): Başkasından doğrudan alıntı yapılan sözleri belirtmek, cümle içinde özellikle vurgulanmak istenen kelimeleri göstermek için kullanılır.

💡 İpucu: Virgülün en sık kullanıldığı yerlerden biri, birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime veya kelime gruplarını ayırmaktır.

Sevgili öğrenciler, bu konuları tekrar ederek ve bol bol örnek çözerek yazılıya en iyi şekilde hazırlanabilirsiniz. Başarılar dilerim! 🚀