🎓 9. sınıf Türk dili ve edebiyatı 1. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 5 - Ders Notu
Bu ders notu, 9. sınıf Türk dili ve edebiyatı 1. dönem 2. yazılı sınavının 4. senaryosuna ait 5. testte yer alan fiilimsiler, anlatım bozuklukları ve noktalama işaretleri konularını kapsamaktadır.
📌 Fiilimsiler
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, ancak fiil gibi çekimlenemeyen, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir.
- İsim-fiil (mastar): -ma, -ış, -mak eklerini alır. Örnek: "Okumak güzeldir."
- Sıfat-fiil (ortaç): -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş eklerini alır. Örnek: "Koşan atlılar gördüm."
- Zarf-fiil (ulaç): -ken, -alı, -madan, -ınca, -ıp, -arak, -dıkça, -e... -e, -r... -maz eklerini alır. Örnek: "Gülerek geldi."
⚠️ Dikkat: Fiilimsiler fiilden türediği için fiillerle ilgili olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilirler. İsim-fiil eki olan "-ma/-me" ile karıştırılmamalıdır.
💡 İpucu: Fiilimsiler, fiil anlamını taşımalarına rağmen fiiller gibi kip ve kişi eki alamazlar.
📌 Anlatım Bozuklukları
Anlatım bozuklukları, bir cümlede anlam belirsizliği, gereksiz sözcük kullanımı, sözcüklerin yanlış anlamda kullanılması gibi nedenlerle ortaya çıkan anlatım kusurlarıdır.
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Aynı anlamı taşıyan sözcüklerin bir arada kullanılması. Örnek: "Aşağı yukarı yaklaşık iki saat sürdü." (Aşağı yukarı veya yaklaşık kelimelerinden biri gereksizdir.)
- Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Kelimenin anlamının cümlenin bağlamına uymaması. Örnek: "Fiyatlar çok pahalıydı." (Pahalı yerine yüksek olmalı.)
- Anlam Belirsizliği: Cümlenin birden fazla anlama gelmesi. Örnek: "Öğretmen, öğrenciyi sevdiğini söyledi." (Kim kimi seviyor belli değil.)
- Çatı Uyuşmazlığı: Cümledeki fiillerin çatılarının uyumsuz olması. Örnek: "Eve gelince yemek yendi." (Kimin yediği belli değil.)
- Tamlama Yanlışları: İsim veya sıfat tamlamalarında yapılan hatalar. Örnek: "Okul ve ders araçları." (Okul araçları ve ders araçları olmalı.)
⚠️ Dikkat: Anlatım bozukluklarını bulmak için cümleyi dikkatlice okuyup anlamını sorgulamak önemlidir.
💡 İpucu: Cümlede geçen her kelimenin anlamını ve görevini düşünerek, gereksiz veya yanlış kullanılmış kelimeleri tespit edebilirsiniz.
📌 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, yazılı metinlerde anlamı belirginleştirmek, okumayı kolaylaştırmak ve anlatımı güçlendirmek için kullanılan işaretlerdir.
- Nokta (.): Cümlenin sonuna, kısaltmalara, tarihlerde gün, ay ve yıl arasına konur.
- Virgül (,): Eş görevli sözcükleri ayırmada, sıralı cümleleri ayırmada, ara sözleri belirtmede kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgülle ayrılmış tür veya takımları ayırmada, kendisinden sonra açıklama yapılacak cümleleri ayırmada kullanılır.
- İki Nokta (:): Açıklama yapılacak cümlenin sonuna, karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirtmek için kullanılır.
- Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonuna, benzer örneklerin devam edeceğini belirtmek için kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru cümlelerinin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, üzüntü, şaşkınlık gibi duyguları ifade eden cümlelerin sonuna konur.
- Tırnak İşareti (" "): Başkasının sözlerini aktarırken, özel olarak belirtilmek istenen kelimeleri gösterirken kullanılır.
- Kısa Çizgi (-): Satıra sığmayan kelimeleri bölerken, ara sözleri belirtirken kullanılır.
⚠️ Dikkat: Noktalama işaretlerinin doğru kullanımı, cümlenin anlamını doğrudan etkiler. Yanlış kullanılan bir noktalama işareti, cümlenin anlamını tamamen değiştirebilir.
💡 İpucu: Noktalama işaretlerini kullanırken cümlenin yapısını ve anlamını dikkate alın. Cümlenin nasıl okunması gerektiğini düşünerek doğru işareti seçin.
