6. Sınıf Türkçe 1. Dönem 2. Yazılı 2. Senaryo Test 2

"Çevre kirliliği, günümüzün en büyük sorunlarından biridir. Özellikle plastik atıklar, deniz canlıları için büyük tehdit oluşturmaktadır. Örneğin, her yıl milyonlarca deniz kuşu ve balık, plastik parçacıklarını yiyecek sanarak ölmektedir. Bu durum, acil önlemler alınması gerektiğini göstermektedir." Bu metinde sırasıyla hangi düşünceyi geliştirme yolları kullanılmıştır?

A) Tanımlama, Örnekleme, Karşılaştırma
B) Tanımlama, Örnekleme, Sayısal verilerden yararlanma
C) Tanımlama, Örnekleme
D) Örnekleme, Tanımlama

Sevgili öğrenciler, bu tür sorularda metni dikkatlice okuyup yazarın düşüncesini hangi yollarla geliştirdiğini adım adım incelememiz gerekiyor. Haydi birlikte metni analiz edelim:

• Metnin ilk cümlesi: "Çevre kirliliği, günümüzün en büyük sorunlarından biridir."

  Bu cümle, çevre kirliliğinin ne kadar önemli bir sorun olduğunu belirterek konuyu okuyucuya tanıtıyor. Bir kavramın ne olduğunu veya ne anlama geldiğini açıklayan, onun özelliklerini veya önemini belirten ifadelere Tanımlama denir. Burada çevre kirliliğinin "en büyük sorunlardan biri" olduğu tanımlanmıştır.

• Metnin devamında: "Özellikle plastik atıklar, deniz canlıları için büyük tehdit oluşturmaktadır. Örneğin, her yıl milyonlarca deniz kuşu ve balık, plastik parçacıklarını yiyecek sanarak ölmektedir."

  Burada "Örneğin" kelimesi çok önemli bir ipucudur. Yazar, plastik atıkların deniz canlıları için oluşturduğu tehdidi daha somut hale getirmek, okuyucunun zihninde canlandırmak için gerçek bir durumdan bahsediyor. Bir düşünceyi, tezi veya durumu daha anlaşılır kılmak için somut olaylar, kişiler veya durumlar sunmaya Örnekleme denir. Burada milyonlarca deniz kuşu ve balığın plastik yüzünden ölmesi, plastik atıkların tehdidine bir örnektir.

• Metnin son cümlesi: "Bu durum, acil önlemler alınması gerektiğini göstermektedir."

  Bu cümle, önceki bilgilerin bir sonucu olarak bir çıkarım yapmaktadır ve metnin ana fikrini pekiştirmektedir.

Şimdi seçenekleri değerlendirelim:

• A) Tanımlama, Örnekleme, Karşılaştırma: Metinde herhangi bir karşılaştırma (iki farklı şeyin benzerlik veya farklılıklarını ortaya koyma) yapılmamıştır.
• B) Tanımlama, Örnekleme, Sayısal verilerden yararlanma: Metinde "milyonlarca" ifadesi geçse de, bu ifade bir örneklemenin içinde genel bir sayısal büyüklüğü belirtmek için kullanılmıştır. Tek başına bir "sayısal verilerden yararlanma" tekniği olarak öne çıkmamaktadır. Yazarın asıl amacı, bu sayıyı vererek bir örnek sunmaktır. Eğer "2023 yılında yapılan araştırmalara göre %X oranında plastik atık artışı gözlemlenmiştir" gibi somut ve detaylı bir veri olsaydı, sayısal verilerden yararlanma da diyebilirdik. Bu durumda, "milyonlarca" ifadesi örneklemenin bir parçası olarak değerlendirilir.
• C) Tanımlama, Örnekleme: Metnin başında çevre kirliliğinin önemi tanımlanmış, ardından plastik atıkların zararları somut bir örnekle açıklanmıştır. Bu seçenek, metinde kullanılan temel düşünceyi geliştirme yollarını doğru bir şekilde yansıtmaktadır.
• D) Örnekleme, Tanımlama: Metinde önce tanımlama yapılmış, sonra örnek verilmiştir. Sıralama yanlıştır.

Bu analizlere göre, metinde sırasıyla Tanımlama ve Örnekleme düşünceyi geliştirme yolları kullanılmıştır.

Cevap C seçeneğidir.