7. Sınıf Türkçe 1. Dönem 2. Yazılı Özgün Yayınları 4. Senaryo Test 1

🎓 7. Sınıf Türkçe 1. Dönem 2. Yazılı Özgün Yayınları 4. Senaryo Test 1 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu ders notu "7. Sınıf Türkçe 1. Dönem 2. Yazılı Özgün Yayınları 4. Senaryo Test 1" sınavında karşılaşabileceğiniz ana konuları özetlemektedir. Sınavda özellikle fiilimsiler, cümlenin ögeleri, yazım kuralları ve noktalama işaretleri ile metin türleri ve düşünceyi geliştirme yolları gibi konulara odaklanmanız gerekecek.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliklerini tamamen kaybetmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Onlar ne tam bir fiil ne de tam bir isimdir, ikisinin arasında bir köprü gibidirler.

• İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılır.
• Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim şeydir." (okumak)
• Örnek: "Onun gülüşü içimi ısıttı." (gülüşü)
• Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi kullanılır, genellikle bir ismi niteler.
• Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (gelecek günler)
• Örnek: "Koşan çocuk düştü." (koşan çocuk)
• Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...e, -a...a, -casına" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi kullanılır, fiilin zamanını veya durumunu belirtir.
• Örnek: "Ders çalışırken uyuyakalmışım." (çalışırken)
• Örnek: "Gülerek yanımıza geldi." (gülerek)

💡 İpucu: Bazı isim-fiiller eklerini alıp zamanla kalıcı isim olabilirler (dondurma, çakmak, sarma). Bu kelimeler artık fiilimsi değildir. Örneğin, "Dondurma yemek ister misin?" cümlesindeki "dondurma" kalıcı isimdir.

📌 Cümlenin Ögeleri

Cümlenin ögeleri, bir cümleyi oluşturan ve cümlede belirli görevleri olan sözcük veya sözcük gruplarıdır. Cümleyi doğru anlamak ve analiz etmek için ögeleri bilmek çok önemlidir.

• Yüklem: Cümlede yargıyı bildiren temel ögedir. Fiil veya isim soylu bir sözcük olabilir. Yüklem olmadan cümle olmaz.
• Örnek: "Çocuklar bahçede oynuyor." (oynuyor)
• Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan veya yargının konusu olan ögedir. "Kim?" veya "Ne?" sorularıyla bulunur.
• Örnek: "Kuşlar gökyüzünde uçuyor." (Kuşlar)
• Nesne (Düz Tümleç): Yüklemin bildirdiği işten etkilenen ögedir.
  • Belirtili Nesne: "-i, -ı, -u, -ü" eklerini alır. "Kimi?", "Neyi?" sorularıyla bulunur.
  • Örnek: "Kitabı okudum." (Kitabı)
  • Belirtisiz Nesne: Ek almaz. "Ne?" (özneyi bulduktan sonra) sorusuyla bulunur.
  • Örnek: "Annem pasta yaptı." (pasta)
• Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemin bildirdiği eylemin yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri bildirir. "-e, -a, -de, -da, -den, -dan" eklerini alır. "Kime?", "Neye?", "Nerede?", "Nereden?" gibi sorularla bulunur.
• Örnek: "Okula gittik." (Okula)
• Zarf Tümleci (Hal Tamlayıcısı): Yüklemin anlamını zaman, durum, miktar, yön, sebep gibi yönlerden tamamlayan ögedir. "Ne zaman?", "Nasıl?", "Ne kadar?", "Neden?", "Nereye?" (ek almayan) gibi sorularla bulunur.
• Örnek: "Dün çok hızlı koştu." (Dün, çok hızlı)

⚠️ Dikkat: Cümlenin ögelerini bulurken önce yüklemi, sonra özneyi bulmak işinizi kolaylaştırır. Ayrıca, söz öbeklerini (tamlamalar, deyimler, birleşik fiiller, fiilimsiler ve onlara bağlı kelimeler) asla bölmeyin, tek bir öge olarak kabul edin.

📝 Yazım Kuralları

Doğru ve etkili iletişim için yazım kurallarına uymak çok önemlidir. Sınavda sıkça karşılaşılan bazı kurallar şunlardır:

• Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları, unvanlar), kurum ve kuruluş adları, kitap, dergi, gazete adları (özel adlar hariç, örneğin Milliyet Gazetesi), belirli tarih ve gün adları büyük harfle başlar.
• Örnek: "Türkiye'nin başkenti Ankara'dır."
• "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı:
  • Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örnek: "Sen de gel." -> "Sen gel.")
  • Ek olan "-de/-da" bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örnek: "Evde kimse yok." -> "Ev kimse yok." - Anlam bozuldu.)
  • Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. "Oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü, meğerki, illaki" dışındaki tüm "ki" bağlaçları ayrı yazılır. (Örnek: "Gel ki konuşalım.")
  • Ek olan "-ki" bitişik yazılır. (İlgi eki veya sıfat yapan ek). (Örnek: "Evdeki hesap çarşıya uymaz.", "Seninki gelmedi.")
• Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kayması veya ses düşmesi/türemesi olan birleşik kelimeler genellikle bitişik yazılır (kahvaltı, kaynana, kuşburnu). Anlamını koruyan ve birleşme sırasında ses olayı olmayanlar ayrı yazılır (deniz yılanı, kuru fasulye).

💡 İpucu: "De"nin bağlaç mı ek mi olduğunu anlamak için cümleden çıkarın. Anlam bozulmuyorsa bağlaçtır (ayrı yazılır), bozuluyorsa ektir (bitişik yazılır). "Ki"nin bağlaç mı ek mi olduğunu anlamak için kelimeye "-ler" ekini getirin. Anlamlı oluyorsa ektir (bitişik yazılır), olmuyorsa bağlaçtır (ayrı yazılır).

➿ Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda duygu, düşünce ve anlamın doğru aktarılması için kullanılan sembollerdir.

• Nokta (.): Cümle sonlarına, bazı kısaltmaların sonuna, sıra sayılarını belirtmek için kullanılır.
• Virgül (,): Eş görevli kelime veya kelime gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek, hitaplardan sonra kullanılır.
• Noktalı Virgül (;): Kendi içinde virgüller bulunan sıralı cümleleri ayırmak, ögeleri arasında virgül bulunan cümleleri ayırmak için kullanılır.
• Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
• Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna veya hitaplardan sonra konur.
• İki Nokta (:): Açıklama veya örnek verilecek cümlelerin sonuna, karşılıklı konuşmalarda konuşmacıyı belirtmek için kullanılır.
• Tırnak İşaretleri (" "): Başkasından aktarılan sözleri, vurgulanmak istenen kelimeleri veya eser adlarını belirtmek için kullanılır.
• Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonuna, alıntılarda atlanan yerleri belirtmek için kullanılır.

⚠️ Dikkat: Virgül, "ve, veya, ya da" gibi bağlaçların bulunduğu yerlerde kullanılmaz. Ayrıca, şart eki "-se, -sa"dan sonra da genellikle virgül konulmaz.

📚 Anlatım Biçimleri ve Düşünceyi Geliştirme Yolları

Bir metni okurken yazarın amacını ve düşüncelerini nasıl aktardığını anlamak için bu konuları bilmek önemlidir.

• Anlatım Biçimleri:
  • Açıklayıcı Anlatım: Bilgi vermek, öğretmek amacıyla kullanılır. Nesnel bir dil hakimdir.
  • Öyküleyici Anlatım: Bir olayı, bir durumu zaman ve mekan içinde anlatır. Olay, kişi, yer ve zaman unsurları önemlidir.
  • Betimleyici Anlatım: Varlıkların, yerlerin, kişilerin özelliklerini okuyucunun zihninde canlandıracak şekilde tasvir etmektir.
  • Tartışmacı Anlatım: Bir düşünceyi çürütmek veya kendi düşüncesini kabul ettirmek amacıyla kullanılır. Soru-cevap teknikleri sıkça kullanılır.
• Düşünceyi Geliştirme Yolları:
  • Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap veren ifadelerdir. Bir kavramın ne olduğunu açıklar.
  • Örnekleme: Anlatılan düşünceyi somutlaştırmak ve anlaşılır kılmak için örnekler verilmesidir.
  • Karşılaştırma: İki veya daha fazla varlık, olay ya da kavram arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktır.
  • Tanık Gösterme: Alanında uzman, tanınmış bir kişinin sözünü alıntılayarak düşünceyi desteklemektir.
  • Benzetme: Bir kavramı, başka bir kavrama benzeterek anlatımı güçlendirmektir.
  • Sayısal Verilerden Yararlanma: Düşünceyi kanıtlamak için istatistiksel bilgiler, anket sonuçları gibi sayısal veriler kullanılmasıdır.

💡 İpucu: Bir metni okurken "Yazar bana ne anlatmak istiyor?" ve "Bunu nasıl anlatıyor?" sorularını sorarak anlatım biçimlerini ve düşünceyi geliştirme yollarını daha kolay bulabilirsiniz.