Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, durum eki almıştır?
A) Kitaplarımı rafa dizdim.
B) Okulun bahçesi çok güzel.
C) Geldiğimde kimse yoktu.
D) Çalışkan öğrenci ödüllendirildi.
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, altı çizili sözcüğün "durum eki" alıp almadığını bulmamız isteniyor. Öncelikle "durum ekleri"nin ne olduğunu hatırlayalım:
- Durum Ekleri (Hâl Ekleri): İsimlere gelerek onların cümlede üstlendiği görevi belirten eklerdir. Başlıcaları şunlardır:
- Belirtme Hâli (-ı, -i, -u, -ü): Nesneyi belirtir. (Örnek: kitabı)
- Yönelme Hâli (-a, -e): Yönelme, yaklaşma anlamı katar. (Örnek: okula)
- Bulunma Hâli (-da, -de, -ta, -te): Bulunma, var olma anlamı katar. (Örnek: evde)
- Ayrılma Hâli (-dan, -den, -tan, -ten): Ayrılma, uzaklaşma anlamı katar. (Örnek: okuldan)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kitaplarımı rafa dizdim.
- Altı çizili sözcük: "rafa"
- Sözcüğün kökü: "raf"
- Aldığı ek: "-a"
- Bu "-a" eki, "rafa" sözcüğüne "yönelme" anlamı katmıştır (nereye dizdim? rafa). Bu ek, yönelme durumu ekidir. Dolayısıyla bu seçenekte altı çizili sözcük durum eki almıştır.
- B) Okulun bahçesi çok güzel.
- Altı çizili sözcük: "bahçesi"
- Sözcüğün kökü: "bahçe"
- Aldığı ek: "-si"
- Bu "-si" eki, "okulun bahçesi" tamlamasında "bahçe"nin "okul"a ait olduğunu gösteren iyelik (sahiplik) ekidir (3. tekil kişi iyelik eki). İyelik ekleri durum ekleri değildir.
- C) Geldiğimde kimse yoktu.
- Altı çizili sözcük: "yoktu"
- Sözcüğün kökü: "yok" (bir isim veya edat)
- Aldığı ek: "-tu"
- Bu "-tu" eki, "yok" sözcüğüne gelerek onu yüklem yapan ek fiilin görülen geçmiş zaman ekidir. Bu bir durum eki değildir.
- D) Çalışkan öğrenci ödüllendirildi.
- Altı çizili sözcük: "öğrenci"
- Sözcüğün kökü: "öğrenci"
- Aldığı ek: Hiçbir ek almamıştır. Sözcük yalın hâldedir. Yalın hâl, durum eklerinden biri olarak kabul edilse de, sözcüğün üzerine ek gelmediği için aradığımız durum eki değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece A seçeneğindeki "rafa" sözcüğünün yönelme durumu eki (-a) aldığını görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
