7. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı 5. senaryo test 1

🎓 7. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı 5. senaryo test 1 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı sınavında karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemek için hazırlandı. Özellikle dil bilgisi konuları olan fiilimsiler ve cümlenin ögelerine odaklanırken, yazım kuralları, noktalama işaretleri ve anlam bilgisi konularını da tekrar edeceğiz.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek fiil özelliklerini kaybedip cümlede isim, sıfat ya da zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:

• İsim-Fiil (Mastar): Fiile "-ma / -me", "-ış / -iş / -uş / -üş", "-mak / -mek" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
  • Örnek: Kitap okumak en sevdiğim hobim. (mak)
  • Örnek: Onun gülüşü içimi ısıttı. (üş)
• Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiile "-an / -en", "-ası / -esi", "-mez / -maz", "-ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür", "-dik / -dık / -duk / -dük / -tık / -tik / -tuk / -tük", "-ecek / -acak", "-miş / -mış / -muş / -müş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi kullanılır, genellikle kendisinden sonra bir isim gelir.
  • Örnek: Koşan çocuk düştü. (an)
  • Örnek: Görülecek yerler çoktu. (ecek)
• Zarf-Fiil (Bağ-Fiil / Ulaç): Fiile "-ip / -ıp / -up / -üp", "-arak / -erek", "-ken", "-alı / -eli", "-madan / -meden", "-dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe", "-r...mez", "-a...a", "-casına / -cesine", "-maksızın / -meksizin", "-dığında / -diğinde" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi kullanılır, fiilin zamanını veya durumunu belirtir.
  • Örnek: Kitap okuyarak zaman geçiririm. (arak)
  • Örnek: Ders çalışırken uyuyakalmışım. (ken)

⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller eklerini almalarına rağmen zamanla bir varlığın veya kavramın kalıcı adı haline gelmiş olabilir. Bunlara "kalıcı isim" denir ve fiilimsi sayılmazlar. (Örnek: dolma, dondurma, çakmak, kazma)

💡 İpucu: Bir kelimenin fiilimsi olup olmadığını anlamak için olumsuzluk eki "-ma / -me" getirmeyi deneyin. Eğer anlamlı oluyorsa fiilimsidir, olmuyorsa kalıcı isimdir. (Örn: "yemek yemeği seviyorum" -> "yememeyi" olabilir, fiilimsi. "Buzdolabındaki dondurma" -> "dondurmama" anlamsız, kalıcı isim.)

📌 Cümlenin Ögeleri

Cümlenin ögeleri, bir cümleyi oluşturan ve cümlede belirli görevler üstlenen sözcük veya sözcük gruplarıdır. Temel ögeler ve yardımcı ögeler olmak üzere ikiye ayrılır.

• Yüklem (Temel Öge): Cümlede işi, oluşu, hareketi veya durumu bildiren temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur ve her zaman bir fiil veya isim soylu bir sözcük olabilir. Cümlenin ilk bulunan ögesidir.
  • Örnek: Çocuk bahçede oynuyor. (Fiil)
  • Örnek: O, bu sınıfın en çalışkan öğrencisiydi. (İsim)
• Özne (Temel Öge): Yüklemin bildirdiği işi yapan veya durumda bulunan varlıktır. Yükleme sorulan "Kim?" veya "Ne?" sorularıyla bulunur.
  • Örnek: Öğrenciler ders çalışıyor. (Kim çalışıyor? Öğrenciler.)
  • Örnek: Kitaplar rafa dizildi. (Ne dizildi? Kitaplar.)
• Nesne (Yardımcı Öge): Yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlıktır. İki çeşittir:
  • Belirtili Nesne: Yükleme sorulan "Neyi?", "Kimi?" sorularıyla bulunur ve ismin "-i" hal ekini alır.
    • Örnek: Annem elbiseyi ütüledi. (Neyi ütüledi? Elbiseyi.)
  • Belirtisiz Nesne: Yükleme sorulan "Ne?" sorusuyla bulunur (özneyi bulduktan sonra sorulur) ve hal eki almaz.
    • Örnek: Çocuk kitap okuyor. (Ne okuyor? Kitap.)
• Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı) (Yardımcı Öge): Yüklemin bildirdiği eylemin yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri bildiren ögedir. Yükleme sorulan "Kime?", "Kimde?", "Kimden?", "Neye?", "Neyde?", "Neyden?", "Nereye?", "Nerede?", "Nereden?" sorularıyla bulunur ve "-e, -de, -den" hal eklerini alır.
  • Örnek: Kitabı masaya bıraktı. (Nereye bıraktı? Masaya.)
  • Örnek: Babam işten geldi. (Nerden geldi? İşten.)
• Zarf Tümleci (Yardımcı Öge): Yüklemin bildirdiği eylemin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini bildiren ögedir. Yükleme sorulan "Nasıl?", "Ne zaman?", "Niçin?", "Neden?", "Ne kadar?", "Nereye?" (yalın halde) sorularıyla bulunur.
  • Örnek: Çocuk hızlıca koştu. (Nasıl koştu? Hızlıca.)
  • Örnek: Yarın pikniğe gideceğiz. (Ne zaman gideceğiz? Yarın.)

💡 İpucu: Cümlenin ögelerini bulurken sırasıyla Yüklem, Özne, Nesne, Dolaylı Tümleç ve Zarf Tümleci şeklinde ilerlemek, doğru sonuçlara ulaşmanızı kolaylaştırır.

📌 Yazım Kuralları

Türkçede doğru ve anlaşılır yazmak için bazı kurallara dikkat etmeliyiz.

• Büyük Harflerin Kullanımı:
  • Cümleler büyük harfle başlar.
  • Özel isimler (kişi adları, soyadları, yer adları, millet, dil, din adları) büyük harfle başlar.
  • Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.
  • Kitap, dergi, gazete adlarının her kelimesi büyük harfle başlar (özel isimse).
  • Hitaplar ve unvanlar büyük harfle başlar.
• "de / da" Bağlacının Yazımı:
  • Bağlaç olan "de / da" her zaman ayrı yazılır ve asla "-te / -ta" şeklini almaz. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz.
    • Örnek: Sen de gel. (Sen gel.)
  • Ek olan "-de / -da" (bulunma hali eki) her zaman bitişik yazılır ve "-te / -ta" şeklini alabilir. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur.
    • Örnek: Kitap masada. (Kitap masadır. - Anlam bozuldu.)
• "ki" Bağlacının ve Ekinin Yazımı:
  • Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. Genellikle iki cümleyi birbirine bağlar.
    • Örnek: Biliyorum ki sen de başarılı olacaksın.
  • Ek olan "-ki" (ilgi eki veya sıfat yapan ek) bitişik yazılır.
    • Örnek: Evdeki hesap çarşıya uymaz. (Evdeki - sıfat yapan ki)
    • Örnek: Benimki çok güzel. (Benimki - ilgi eki)
• Sayıların Yazımı:
  • Metin içinde sayılar genellikle yazıyla belirtilir (iki yüz, beş bin).
  • Para, istatistikî veriler, ölçü birimleri gibi durumlarda rakam kullanılır (15 TL, 20 kg).
  • Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur (7.) veya kesme işaretiyle ek ayrılır (7.'nci).

⚠️ Dikkat: "Ki"nin bağlaç mı ek mi olduğunu anlamak için "ler" ekini getirmeyi deneyin. Eğer anlamlı oluyorsa ektir (bitişik yazılır), anlamsız oluyorsa bağlaçtır (ayrı yazılır). (Örn: "Evdekiler" -> anlamlı, bitişik. "Biliyorum kiler" -> anlamsız, ayrı.)

📌 Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda anlamı netleştirmek, vurguları belirtmek ve okumayı kolaylaştırmak için kullanılır.

• Virgül (,):
  • Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için kullanılır.
  • Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
  • Hitaplardan sonra kullanılır.
  • Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır.
• Noktalı Virgül (;):
  • Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır.
  • Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.
• İki Nokta (:):
  • Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlelerin sonuna konur.
  • Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlelerin sonuna konur.
  • Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirtmek için kullanılır.
• Tırnak İşaretleri (" "):
  • Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır.
  • Cümle içinde özel olarak belirtilmek istenen sözler tırnak içine alınır.
• Nokta (.), Soru İşareti (?), Ünlem İşareti (!):
  • Nokta: Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
  • Soru İşareti: Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
  • Ünlem İşareti: Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya sözlerin sonuna konur.

📌 Metin Türleri ve Anlatım Biçimleri

Farklı amaçlarla yazılmış metinlerin kendine özgü özellikleri vardır.

• Metin Türleri:
  • Hikaye (Öykü): Yaşanmış veya yaşanabilecek olayları, yer, zaman, kişi unsurlarına bağlı kalarak anlatan kısa yazılardır.
  • Masal: Olağanüstü olayları ve kahramanları barındıran, genellikle tekerlemelerle başlayan, evrensel mesajlar veren hayal ürünü anlatılardır.
  • Fabl: Hayvanlara veya bitkilere insan özelliği verilerek (konuşturma, kişileştirme) ibret verici bir dersin aktarıldığı kısa öykülerdir.
  • Deneme: Yazarın herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşlerini, düşüncelerini kanıtlama amacı gütmeden samimi bir dille anlattığı yazılardır.
  • Makale: Bilimsel bir konuyu kanıtlarla, belgelerle, nesnel bir dille açıklayan bilgilendirici yazılardır.
• Anlatım Biçimleri:
  • Öyküleyici (Hikaye Edici) Anlatım: Bir olayı, bir durumu zaman akışı içinde anlatan anlatım biçimidir. Olay, kişi, zaman, yer unsurları bulunur.
  • Betimleyici (Tasvir Edici) Anlatım: Bir varlığın, yerin veya kişinin özelliklerini göz önünde canlandıracak şekilde ayrıntılı olarak anlatan anlatım biçimidir. Sıfatlar bolca kullanılır.
  • Açıklayıcı Anlatım: Bilgi vermek, öğretmek amacıyla kullanılan anlatım biçimidir. Nesnel bir dil kullanılır.
  • Tartışmacı Anlatım: Bir düşünceyi çürütmek veya kendi düşüncesini kabul ettirmek amacıyla kullanılan anlatım biçimidir. Soru-cevap cümleleri sıkça görülür.
• Düşünceyi Geliştirme Yolları:
  • Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap veren ifadelerle bir kavramın ne olduğunu açıklama.
  • Karşılaştırma: İki veya daha fazla varlık ya da kavram arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koyma.
  • Örnekleme: Anlatılan soyut bir düşünceyi somutlaştırmak için örnekler verme.
  • Tanık Gösterme (Alıntı Yapma): Alanında uzman bir kişinin sözünü aynen aktararak düşünceyi destekleme.
  • Sayısal Verilerden Yararlanma: İstatistikî bilgiler, anket sonuçları gibi sayısal değerleri kullanarak düşünceyi güçlendirme.
  • Benzetme: İki farklı varlık veya kavram arasında ortak bir özellikten yola çıkarak zayıf olanı güçlü olana benzetme.

📝 **Unutma:** Sınavda başarıya ulaşmak için konuları iyi anlamanın yanı sıra bol bol soru çözmek ve pratik yapmak çok önemli. Başarılar dilerim! ✨