Öğrenciler, bu soru, Türk İslam tarihinin ilk dönemlerinde kurulan devletleri tanımamızı istiyor. Her bir seçeneği dikkatlice inceleyelim ve hangisinin bu tanıma uymadığını bulalım.
- A) Karahanlılar: Bu devlet, Orta Asya'da kurulan ilk Türk İslam devletlerinden biridir. Hatta Türk boylarının topluca İslamiyet'i kabul etmesinde ve Türk kültürünün İslam ile harmanlanmasında çok önemli bir rol oynamışlardır. Türkçeyi resmi dil olarak kullanan ilk büyük Türk devleti olmaları da cabası. Dolayısıyla Karahanlılar, ilk Türk İslam devletlerinden biridir.
- B) Gazneliler: Samaniler Devleti'nin yıkılmasıyla ortaya çıkan Gazneliler, Afganistan merkezli kurulmuş ve Hindistan'a İslamiyet'i yaymada büyük rol oynamışlardır. Türk komutanlar tarafından kurulmuş ve yönetilmişlerdir. Bu nedenle Gazneliler de ilk Türk İslam devletleri arasında yer alır.
- C) Büyük Selçuklu Devleti: Oğuz Türkleri tarafından kurulan Büyük Selçuklu Devleti, kısa sürede geniş topraklara yayılmış, Anadolu'nun kapılarını Türklere açmış ve İslam dünyasının siyasi liderliğini üstlenmiştir. Türk-İslam medeniyetinin gelişimine büyük katkılar sağlamışlardır. Kesinlikle ilk Türk İslam devletlerinden biridir.
- D) Memlükler: Mısır ve Suriye'de hüküm süren Memlükler, kökenleri itibarıyla Türk ve Çerkes kökenli köle askerlerden (memlüklerden) oluşmuştur. Moğol ilerleyişini durduran ve İslam dünyasını koruyan önemli bir güç olmuşlardır. Her ne kadar Karahanlılar veya Gazneliler kadar erken olmasalar da, Türk-İslam devlet geleneğinin önemli bir parçasıdırlar ve bu kategoriye dahildirler.
- E) Kösedağlılar: Tarihte "Kösedağlılar" adında bir devlet bulunmamaktadır. Kösedağ, 1243 yılında Anadolu Selçuklu Devleti ile Moğollar arasında yapılan ve Anadolu Selçuklu Devleti'nin yenilgisiyle sonuçlanan önemli bir savaşın adıdır (Kösedağ Savaşı). Bu bir devletin adı değil, bir coğrafi yer ve orada yaşanan bir olayın adıdır. Dolayısıyla, bu seçenek bir devlet adı değildir ve ilk Türk İslam devletleri arasında yer almaz.
Bu bilgiler ışığında, seçenekler arasında ilk Türk İslam devletlerinden biri olmayan tek seçenek Kösedağlılar'dır.
Cevap E seçeneğidir.
