Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Bu soruyu ben de çözebilirim. B) Herkesin düşüncelerine saygı duymalıyız. C) Bu olaydan çok etkilendim ve üzüldüm. D) Onunla ilk tanıştığım günü unutamıyorum.
Bir cümlede anlatım bozukluğu olup olmadığını anlamak için, cümlenin anlam ve yapı açısından kusursuz olup olmadığını kontrol etmemiz gerekir. Anlatım bozuklukları genellikle gereksiz sözcük kullanımı, sözcüğün yanlış anlamda kullanılması, anlamca çelişen sözcüklerin bir arada kullanılması, özne-yüklem uyumsuzluğu gibi nedenlerden kaynaklanır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
A) Bu soruyu ben de çözebilirim.
Bu cümlede herhangi bir anlatım bozukluğu bulunmamaktadır. Cümle hem anlam hem de yapı bakımından doğrudur. "Ben de" ifadesi, başkalarının yanı sıra kendisinin de çözebileceği anlamını pekiştirir.
B) Herkesin düşüncelerine saygı duymalıyız.
Bu cümle de anlam ve yapı açısından kusursuzdur. Herhangi bir gereksiz sözcük, anlam karmaşası veya dil bilgisi hatası yoktur.
C) Bu olaydan çok etkilendim ve üzüldüm.
Bu cümlede bir anlatım bozukluğu vardır. "Etkilenmek" fiili, bir durum veya olay karşısında duygu veya düşünce olarak tepki vermek, bir durumdan pay almak anlamına gelir. Eğer bahsedilen "olay" olumsuz bir durumu ifade ediyorsa (ki bu tür cümlelerde genellikle böyledir), "etkilenmek" fiili genellikle olumsuz bir etkiyi, yani üzüntü, şaşkınlık, hayal kırıklığı gibi duyguları çağrıştırır. Bu cümlede "çok etkilendim" ifadesi, olayın kişide derin ve olumsuz bir iz bıraktığını yeterince güçlü bir şekilde ifade etmektedir. "Üzüldüm" kelimesi ise, "etkilenmek" fiilinin bu bağlamda zaten kapsadığı veya güçlü bir şekilde ima ettiği bir duyguyu tekrar etmek anlamına gelebilir. Yani, "etkilenmek" fiilinin anlamı içinde "üzülmek" de yer aldığı için, "üzüldüm" kelimesi gereksiz kullanılmış ve anlatım bozukluğuna yol açmıştır. Bu durum, gereksiz sözcük kullanımı kaynaklı bir anlatım bozukluğudur. Cümle, "Bu olaydan çok etkilendim." şeklinde kurulduğunda da aynı anlamı eksiksiz bir şekilde verecektir.
D) Onunla ilk tanıştığım günü unutamıyorum.
Bu cümlede herhangi bir anlatım bozukluğu bulunmamaktadır. "Tanışmak" fiili, bir kişiyle ilk kez karşılaşmak ve iletişim kurmak anlamına gelir. "İlk tanıştığım" ifadesi, bu fiilin anlamını pekiştirmek veya vurgulamak amacıyla kullanılabilir ve bu bağlamda bir anlatım bozukluğu olarak kabul edilmez. Cümle anlam ve yapı bakımından doğrudur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, C seçeneğindeki cümlede "gereksiz sözcük kullanımı" kaynaklı bir anlatım bozukluğu olduğu açıkça görülmektedir.
