9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-i" hal eki almış bir belirtisiz nesne kullanılmıştır?
A) Çocuk topu arkadaşına attı.
B) Öğretmen tahtaya problemi yazdı.
C) Müzisyen güzel bir şarkı söyledi.
D) Aşçı yemeği tencereye koydu.
Sevgili öğrenciler, bu soruyu adım adım inceleyelim ve dil bilgisi kurallarını hatırlayalım.
Öncelikle, soruda geçen "belirtisiz nesne" ve "-i hal eki" kavramlarını netleştirelim:
Belirtisiz Nesne: Cümlede yükleme sorulan "ne?" sorusuna cevap veren, yalın halde (yani hiçbir hal eki almamış) olan nesnedir. Belirtisiz nesneler, kesinlikle "-i" belirtme hal ekini almazlar. Örneğin: "Kitap okudu." (Ne okudu? Kitap - belirtisiz nesne)
Belirtili Nesne: Cümlede yükleme sorulan "neyi?", "kimi?" sorularına cevap veren ve mutlaka "-i" belirtme hal ekini almış olan nesnedir. Örneğin: "Kitabı okudu." (Neyi okudu? Kitabı - belirtili nesne)
Şimdi sorudaki ifadeyi dikkatlice inceleyelim: "'-i' hal eki almış bir belirtisiz nesne". Bu ifade, dil bilgisi kuralları açısından bir çelişki içermektedir. Çünkü belirtisiz nesneler "-i" hal ekini almazlar; eğer alırlarsa belirtili nesne olurlar.
Ancak, bu tür sorularda genellikle "-i" hal eki almış bir nesnenin (yani belirtili nesnenin) bulunması amaçlanır. Bu varsayımla seçenekleri inceleyelim:
A) Çocuk topu arkadaşına attı.
Yüklem: attı
Özne: Çocuk
Neyi attı? topu
Buradaki "topu" kelimesi, "-u" (belirtme hal eki) almıştır ve belirtili nesne görevindedir.
B) Öğretmen tahtaya problemi yazdı.
Yüklem: yazdı
Özne: Öğretmen
Neyi yazdı? problemi
Buradaki "problemi" kelimesi, "-i" (belirtme hal eki) almıştır ve belirtili nesne görevindedir.
C) Müzisyen güzel bir şarkı söyledi.
Yüklem: söyledi
Özne: Müzisyen
Ne söyledi? güzel bir şarkı
Buradaki "güzel bir şarkı" kelime grubu, "-i" hal ekini almamıştır ve belirtisiz nesne görevindedir. Bu seçenek, sorunun "'-i' hal eki almış" kısmına uymamaktadır.
D) Aşçı yemeği tencereye koydu.
Yüklem: koydu
Özne: Aşçı
Neyi koydu? yemeği
Buradaki "yemeği" kelimesi, "-i" (belirtme hal eki) almıştır ve belirtili nesne görevindedir.
Gördüğümüz gibi, A, B ve D seçeneklerinde "-i" hal eki almış nesneler (belirtili nesneler) bulunmaktadır. Sorunun doğru cevabı A olarak belirtilmiştir. A seçeneğindeki "topu" kelimesi, "-u" belirtme hal ekini alarak belirtili nesne görevinde kullanılmıştır. Bu durum, sorunun "belirtisiz nesne" ifadesine rağmen, aslında "-i" hal eki almış bir nesneyi (yani belirtili nesneyi) aradığını düşündürmektedir.
