Dünya'nın en hızlı hayvanı çita, saatte 110 kilometre hıza ulaşabilir. Bu hız, bir otomobilin şehir içindeki hızından bile fazladır.
Bu cümlede düşünceyi geliştirmek için hangi yola başvurulmuştur?
A) Tanımlama B) Karşılaştırma C) Örnekleme D) Tanık Gösterme
Sevgili öğrenciler, bu tür sorularda bir metinde düşünceyi geliştirme yollarını bulmak için öncelikle metni dikkatlice okumalı ve yazarın ne anlatmak istediğini, bunu nasıl pekiştirdiğini anlamaya çalışmalıyız.
Verilen cümleyi inceleyelim: "Dünya'nın en hızlı hayvanı çita, saatte 110 kilometre hıza ulaşabilir. Bu hız, bir otomobilin şehir içindeki hızından bile fazladır."
Cümlenin ilk kısmı çitanın hızını bir bilgi olarak veriyor. İkinci kısım ise bu hızı daha iyi anlamamız için başka bir şeyle ilişkilendiriyor: "Bu hız, bir otomobilin şehir içindeki hızından bile fazladır."
Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
A) Tanımlama: Tanımlama, bir kavramın veya varlığın ne olduğunu açıklamak, özelliklerini belirtmektir. Örneğin, "Çita, kedigiller familyasından, Afrika ve Asya'da yaşayan yırtıcı bir memelidir." gibi bir ifade tanımlama olurdu. Verilen cümlede çitanın veya hızın tanımı yapılmamıştır.
B) Karşılaştırma: Karşılaştırma, iki veya daha fazla varlık, kavram, durum arasındaki benzerlikleri veya farklılıkları ortaya koymaktır. Cümlede çitanın hızı ile "bir otomobilin şehir içindeki hızı" kıyaslanmış, çitanın hızının otomobilinkinden "bile fazla" olduğu belirtilmiştir. Bu, açıkça bir karşılaştırma eylemidir. Yazar, çitanın hızının ne kadar etkileyici olduğunu, okuyucunun bildiği bir referans noktası (otomobil hızı) ile karşılaştırarak daha anlaşılır kılmıştır.
C) Örnekleme: Örnekleme, anlatılan bir düşünceyi somutlaştırmak, anlaşılır kılmak için örnekler vermektir. Örneğin, "Çita, avını yakalamak için inanılmaz hızlara ulaşır; tıpkı bir roket gibi fırlar." gibi bir ifade örnekleme olabilirdi. Burada bir durumun örneği değil, iki farklı hızın kıyası yapılmıştır.
D) Tanık Gösterme: Tanık gösterme, bir düşünceyi desteklemek için o konuda uzman veya yetkin bir kişinin sözünü, görüşünü aktarmaktır. Cümlede herhangi bir uzmanın sözüne veya görüşüne yer verilmemiştir.
Bu durumda, yazarın çitanın hızını daha etkileyici ve anlaşılır kılmak için başvurduğu yol, bu hızı günlük hayatta karşılaştığımız bir başka hızla (otomobilin şehir içi hızı) kıyaslamak olmuştur.
