5. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 4

Güneş sistemi, Güneş ve onun etrafında dönen gezegenler, uydular, asteroitler ve kuyruklu yıldızlardan oluşur. Örneğin, Dünya Güneş'e en yakın üçüncü gezegendir ve yaşamın bilindiği tek gezegendir. Mars ise 'Kızıl Gezegen' olarak bilinir ve yüzeyinde demir oksit bulunduğu için kırmızı görünür. Bu metinde düşünceyi geliştirme yollarından hangileri kullanılmıştır?

A) Tanımlama ve Karşılaştırma
B) Örnekleme ve Tanımlama
C) Tanık Gösterme ve Benzetme
D) Sayısal Verilerden Yararlanma ve Karşılaştırma

Merhaba sevgili öğrencilerim,

Bu soruda, verilen metinde düşünceyi geliştirme yollarından hangilerinin kullanıldığını bulmamız isteniyor. Metni dikkatlice inceleyelim ve her bir cümlede hangi yöntemin kullanıldığına bakalım:

• Metnin İlk Bölümü: "Güneş sistemi, Güneş ve onun etrafında dönen gezegenler, uydular, asteroitler ve kuyruklu yıldızlardan oluşur."

  Bu cümle, Güneş Sistemi'nin ne olduğunu, hangi unsurlardan meydana geldiğini açıklıyor. Bir kavramın veya varlığın özelliklerini belirterek onu tanıtma işlemine Tanımlama denir. Burada Güneş Sistemi tanımlanmıştır.

• Metnin İkinci Bölümü: "Örneğin, Dünya Güneş'e en yakın üçüncü gezegendir ve yaşamın bilindiği tek gezegendir."

  Burada "Örneğin" kelimesiyle başlayan bir açıklama görüyoruz. Bir düşünceyi somutlaştırmak, anlaşılır kılmak için benzer nitelikteki örnekler vermeye Örnekleme denir. Dünya gezegeni, Güneş Sistemi'nin bir üyesi olarak örnek verilmiş ve özellikleri açıklanmıştır.

• Metnin Üçüncü Bölümü: "Mars ise 'Kızıl Gezegen' olarak bilinir ve yüzeyinde demir oksit bulunduğu için kırmızı görünür."

  Bu kısımda da Mars gezegeni, Güneş Sistemi'nin başka bir üyesi olarak örnek verilmiş ve onunla ilgili bilgiler sunulmuştur. Bu da yine Örnekleme yöntemine girer. Ayrıca, Mars'ın neden 'Kızıl Gezegen' olarak bilindiği açıklanarak bir nevi tanımlama da yapılmıştır, ancak temel amaç örnek üzerinden bilgi vermektir.

Şimdi seçenekleri değerlendirelim:

• A) Tanımlama ve Karşılaştırma: Tanımlama var, ancak metinde gezegenler arasında belirgin bir karşılaştırma (benzerliklerini veya farklılıklarını vurgulama) yapılmamıştır. Dünya ve Mars ayrı ayrı örneklenmiştir.
• B) Örnekleme ve Tanımlama: Metinde hem Güneş Sistemi'nin ne olduğu tanımlanmış hem de Dünya ve Mars gibi gezegenler örnek olarak verilmiştir. Bu seçenek metindeki düşünceyi geliştirme yollarını tam olarak karşılamaktadır.
• C) Tanık Gösterme ve Benzetme: Metinde herhangi bir uzmanın sözüne yer verilmemiş (tanık gösterme yok) ve bir şeyi başka bir şeye benzetme (benzetme yok) yapılmamıştır.
• D) Sayısal Verilerden Yararlanma ve Karşılaştırma: "Üçüncü gezegen" ifadesi sayısal bir veri içerse de, metnin genelinde sayısal verilerden yoğun bir şekilde yararlanma söz konusu değildir. Karşılaştırma da ana yöntemlerden biri değildir.

Bu analizlere göre, metinde kullanılan düşünceyi geliştirme yolları ağırlıklı olarak Tanımlama ve Örnekleme'dir.

Cevap B seçeneğidir.