Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir noktalama yanlışı *vardır*?
A) Orhan Veli Kanık (1914-1950), Garip Akımı'nın öncülerindendir.
B) Yarınki geziye kimler katılacak; Ayşe, Ali, Can ve Elif mi?
C) Bu şiirde; ahenk, imge ve ritim önemli yer tutar.
D) Toplantı saat 10.30'da başlayacak, herkesin zamanında gelmesi rica olunur.
E) 'Sanat, uzun bir yoldur,' dedi yaşlı usta.
Sevgili öğrenciler, noktalama işaretleri, yazılı anlatımda anlamı doğru aktarmak ve okumayı kolaylaştırmak için çok önemlidir. Şimdi, verilen cümlelerdeki noktalama işaretlerini adım adım inceleyelim ve hatayı bulalım:
- A) Orhan Veli Kanık (1914-1950), Garip Akımı'nın öncülerindendir.
- Bu cümlede parantez içindeki doğum ve ölüm tarihleri doğru kullanılmıştır.
- Parantezden sonra gelen virgül, ara söz veya açıklama niteliğindeki bölümden sonra cümlenin devamını ayırmak için doğru yerdedir.
- "Akımı'nın" kelimesindeki kesme işareti, özel isme gelen çekim ekini ayırdığı için doğrudur.
- Bu cümlede herhangi bir noktalama yanlışı yoktur.
- B) Yarınki geziye kimler katılacak; Ayşe, Ali, Can ve Elif mi?
- Bu cümlede noktalı virgül, bir soru cümlesinden sonra, bu sorunun cevabı olabilecek bir listeyi veya açıklamayı ayırmak için kullanılmıştır. Noktalı virgülün bu kullanımı, özellikle liste içinde virgüller varken veya iki bağımsız ama birbiriyle ilgili cümleyi ayırmak için tercih edilebilir. Burada "kimler katılacak" bir soru cümlesi, sonrasındaki isimler ise bu sorunun detaylandırılmasıdır. Bu kullanım, bir kolon (iki nokta üst üste) kadar yaygın olmasa da, noktalama kuralları içinde hatalı kabul edilmez.
- Cümlenin sonundaki soru işareti, cümlenin soru anlamı taşıması nedeniyle doğrudur.
- Bu cümlede belirgin bir noktalama yanlışı yoktur.
- C) Bu şiirde; ahenk, imge ve ritim önemli yer tutar.
- İşte hatayı bulduğumuz yer burası! "Bu şiirde" ifadesi, cümlenin öznesi veya yüklemi olmayan, sadece bir yer belirten bir zarf tümlecidir. Noktalı virgül (;) ise genellikle iki bağımsız cümleyi ayırmak, içinde virgül bulunan sıralı listeleri ayırmak veya ögeleri virgülle ayrılmış cümleleri ayırmak için kullanılır.
- Burada "Bu şiirde" ifadesinden sonra noktalı virgül kullanılması yanlıştır. Cümlenin öznesi "ahenk, imge ve ritim"dir. Bir zarf tümleci ile cümlenin öznesi arasına noktalı virgül konulmaz. Bu durumda ya hiçbir noktalama işareti kullanılmamalı ya da çok uzun bir giriş ifadesi olsaydı virgül düşünülebilirdi, ancak noktalı virgül kesinlikle yanlıştır.
- D) Toplantı saat 10.30'da başlayacak, herkesin zamanında gelmesi rica olunur.
- Bu cümlede iki bağımsız ama anlamca birbiriyle ilişkili cümle ("Toplantı saat 10.30'da başlayacak" ve "herkesin zamanında gelmesi rica olunur") virgülle ayrılmıştır. Türkçede, anlamca birbirine bağlı sıralı cümleleri ayırmak için virgül kullanılması doğrudur.
- "10.30'da" kelimesindeki kesme işareti, sayıya gelen eki ayırdığı için doğrudur.
- Bu cümlede herhangi bir noktalama yanlışı yoktur.
- E) 'Sanat, uzun bir yoldur,' dedi yaşlı usta.
- Bu cümlede tırnak işaretleri (' '), doğrudan alıntı yapılan sözü belirtmek için doğru kullanılmıştır.
- Alıntı içindeki virgül (Sanat, uzun bir yoldur,) ve tırnak işaretinden sonra gelen virgül, alıntı sözü ve aktarma fiilini ("dedi") ayırmak için doğru yerdedir.
- Bu cümlede herhangi bir noktalama yanlışı yoktur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, C seçeneğindeki noktalı virgülün yanlış kullanıldığını açıkça görmekteyiz. Noktalı virgül, bir zarf tümleci ile cümlenin öznesi arasına konulmaz.
Cevap C seçeneğidir.
