🎓 6. Sınıf Türkiye'nin Doğal ve Beşerî Çevre Özellikleri Test 1 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, "Türkiye'nin Doğal ve Beşerî Çevre Özellikleri" testinde karşılaşabileceğiniz temel coğrafya konularını sade bir dille özetlemek için hazırlandı. Türkiye'nin eşsiz coğrafi konumunu, yer şekillerini, iklimlerini, nüfus ve yerleşme özelliklerini ve ekonomik faaliyetlerini bu notta bulacaksınız.
📌 Türkiye'nin Coğrafi Konumu
Türkiye'nin dünya üzerindeki yeri, hem doğal özelliklerini hem de beşerî (insanla ilgili) özelliklerini derinden etkiler. Konumunu iki ana başlıkta inceleyebiliriz:
- Matematik Konum (Mutlak Konum): Bir yerin Ekvator'a ve başlangıç meridyenine göre belirlenen yeridir. Türkiye, Kuzey Yarım Küre'de, Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer alır. Bu sayede dört mevsimi belirgin olarak yaşarız.
- Özel Konum (Göreceli Konum): Bir yerin kıtalara, denizlere, önemli yollara ve komşu ülkelere göre belirlenen yeridir. Türkiye, Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı noktada, yani "köprü" görevi gören bir konumdadır.
💡 İpucu: Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması (Karadeniz, Akdeniz, Ege Denizi) ve boğazlara (İstanbul ve Çanakkale) sahip olması, onun özel konumunun en önemli özelliklerindendir. Bu durum, ulaşım ve ticaret açısından çok değerlidir.
⛰️ Türkiye'nin Yer Şekilleri
Türkiye, dağlar, ovalar ve platolar gibi çeşitli yer şekillerine sahiptir. Bu yer şekilleri, iklimden tarıma, ulaşımdan yerleşmeye kadar birçok şeyi etkiler.
- Dağlar: Türkiye genç oluşumlu bir ülke olduğu için yüksek ve engebeli dağlara sahiptir. Dağlar genellikle doğu-batı yönünde uzanır. Kuzeyde Kuzey Anadolu Dağları (Canik, Kaçkar), güneyde ise Toros Dağları bulunur.
- Ovalar: Çevresine göre alçakta kalan, akarsular tarafından taşınan alüvyonlarla oluşmuş düzlüklerdir. Tarım için çok verimlidirler. Çukurova, Bafra Ovası, Konya Ovası gibi örnekler verilebilir.
- Platolar: Akarsular tarafından derin vadilerle yarılmış, çevresine göre yüksekte kalan geniş düzlüklerdir. Hayvancılık ve kuru tarım için önemlidirler. Obruk Platosu, Uzunyayla Platosu, Erzurum-Kars Platosu gibi örnekler vardır.
⚠️ Dikkat: Türkiye'nin engebeli yapısı, ulaşımı zorlaştırırken, doğal güzellikler ve çeşitli yaşam alanları sunar. Aynı zamanda fay hatları üzerinde bulunduğu için deprem riski yüksek bir ülkedir.
☀️ Türkiye'deki İklim Tipleri
Türkiye'de aynı anda farklı iklim tiplerinin görülmesi, özel konumu ve yer şekillerinin bir sonucudur. Üç ana iklim tipi vardır:
- Akdeniz İklimi: Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçer. Akdeniz, Ege ve Güney Marmara kıyılarında görülür. Doğal bitki örtüsü makidir (bodur çalılıklar).
- Karadeniz İklimi: Her mevsim yağışlıdır. Yazları serin, kışları ılıktır. Karadeniz kıyı şeridinde görülür. Doğal bitki örtüsü gür ormanlardır.
- Karasal İklim: Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlıdır. İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülür. Doğal bitki örtüsü bozkırdır (kurakçıl otlar).
💡 İpucu: İklim, sadece hava durumunu değil, aynı zamanda tarım ürünlerini, evlerin yapılarını, hatta insanların giyim tarzlarını bile etkiler. Örneğin, Karadeniz'de fındık ve çay yetişirken, Akdeniz'de turunçgiller ve zeytin yaygındır.
🧑🤝🧑 Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme
Nüfus, bir bölgede yaşayan insan sayısıdır. Yerleşme ise insanların barınmak ve faaliyetlerini sürdürmek için kurduğu alanlardır. Türkiye'de nüfusun dağılışı ve yerleşme tipleri farklılık gösterir.
- Nüfus Dağılışını Etkileyen Faktörler:
- Doğal Faktörler: İklim (ılıman iklimler tercih edilir), yer şekilleri (düz ve alçak alanlar tercih edilir), su kaynakları (su kenarları tercih edilir), toprak verimliliği.
- Beşerî Faktörler: Sanayileşme, ticaret, turizm, ulaşım, eğitim ve sağlık hizmetleri.
- Nüfusun Yoğun Olduğu Yerler: Büyük şehirler (İstanbul, Ankara, İzmir), sanayinin ve ticaretin geliştiği bölgeler, verimli tarım alanları, kıyı bölgeleri.
- Nüfusun Seyrek Olduğu Yerler: Yüksek dağlık ve engebeli alanlar, kurak bölgeler, sanayinin gelişmediği yerler.
- Yerleşme Tipleri: Türkiye'de hem şehirsel (kentsel) hem de kırsal (köysel) yerleşmeler bulunur. Kırsal yerleşmelerde tarım ve hayvancılık ön plandayken, şehirlerde sanayi, ticaret ve hizmet sektörü daha baskındır.
📝 Not: Göçler, nüfusun yer değiştirmesidir. Kırsal bölgelerden şehirlere yapılan göçler (iç göç) Türkiye'de sıkça görülür. İnsanlar genellikle daha iyi iş, eğitim ve yaşam koşulları arayışı içinde göç ederler.
💰 Türkiye'deki Ekonomik Faaliyetler
İnsanların geçimlerini sağlamak için yaptığı işlere ekonomik faaliyet denir. Türkiye'de doğal ve beşerî özelliklere bağlı olarak çeşitli ekonomik faaliyetler yapılır.
- Tarım: İklim ve toprak çeşitliliği sayesinde birçok ürün yetiştirilir. Buğday, arpa (İç Anadolu); fındık, çay (Karadeniz); pamuk, turunçgiller (Akdeniz); zeytin, incir (Ege) başlıca ürünlerdir.
- Hayvancılık: Özellikle Doğu Anadolu ve İç Anadolu'da yaygındır. Büyükbaş hayvancılık (Doğu Anadolu), küçükbaş hayvancılık (İç Anadolu), kümes hayvancılığı ve arıcılık da önemli yer tutar.
- Sanayi: Tarım ürünlerinin işlenmesi (gıda sanayi), madenlerin işlenmesi, tekstil, otomotiv gibi birçok alanda sanayi gelişmiştir. Marmara Bölgesi sanayinin en yoğun olduğu yerdir.
- Madencilik: Türkiye, bor, krom, bakır, demir gibi çeşitli madenler açısından zengindir. Bu madenler sanayide hammadde olarak kullanılır.
- Turizm: Tarihi ve doğal güzellikleri sayesinde Türkiye önemli bir turizm ülkesidir. Deniz turizmi (Akdeniz, Ege), kültür turizmi (İstanbul, Kapadokya), kış turizmi (Uludağ, Erciyes) başlıca turizm türleridir.
💡 İpucu: Ekonomik faaliyetler, bir bölgenin doğal kaynakları ve insan gücüyle doğrudan ilişkilidir. Örneğin, verimli topraklara sahip bir yerde tarım gelişirken, maden yataklarının olduğu yerde madencilik ve buna bağlı sanayi gelişir.
