Aşağıdakilerden hangisi destanların özelliklerinden biri değildir?
A) Olağanüstü olaylar ve kahramanlar içerir.
B) Sözlü gelenekte oluşur ve yayılır.
C) Toplumun ortak değerlerini yansıtır.
D) Yazarları bellidir ve edebi kaygılarla oluşturulur.
E) Genellikle manzum (şiir şeklinde) olarak anlatılır.
Sevgili öğrenciler, destanlar, milletlerin tarih sahnesine çıkışını, önemli olaylarını, kahramanlıklarını ve değerlerini anlatan çok özel edebi türlerdir. Bu soruda, destanların özelliklerinden hangisinin yanlış olduğunu bulmamız isteniyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Olağanüstü olaylar ve kahramanlar içerir.
Bu ifade destanların temel özelliklerinden biridir. Destanlarda anlatılan olaylar genellikle gerçeküstü, mucizevi unsurlar barındırır. Kahramanlar da sıradan insanlar değil, olağanüstü güçlere, yeteneklere sahip, bazen yarı tanrısal özellikler taşıyan kişilerdir. Örneğin, Yunan destanlarındaki Herkül veya Türk destanlarındaki Alp Er Tunga gibi. Bu nedenle A seçeneği doğrudur.
- B) Sözlü gelenekte oluşur ve yayılır.
Destanlar, genellikle bir milletin ilk dönemlerinde, yazı henüz yaygınlaşmamışken ortaya çıkar. Nesilden nesile sözlü olarak aktarılır, ozanlar ve şamanlar tarafından anlatılır ve bu süreçte şekillenir. Yazıya geçirilmesi çok daha sonraki bir aşamadır. Bu nedenle B seçeneği de doğrudur.
- C) Toplumun ortak değerlerini yansıtır.
Destanlar, oluştukları toplumun inançlarını, ahlak anlayışını, kahramanlık ideallerini, yaşam biçimini ve dünya görüşünü yansıtan aynalardır. Toplumun ortak hafızasını ve kimliğini oluşturur. Bu nedenle C seçeneği de doğrudur.
- D) Yazarları bellidir ve edebi kaygılarla oluşturulur.
İşte bu ifade destanların doğasına aykırıdır. Geleneksel destanların (doğal destanlar) yazarları genellikle belli değildir. Onlar, toplumun ortak hafızasında, sözlü gelenek içinde zamanla oluşmuş ve anonimleşmiş eserlerdir. Bir ozan veya derleyici tarafından yazıya geçirilse bile, tek bir kişinin "edebi kaygılarla" baştan sona yazdığı modern bir roman veya şiir gibi değildir. Yazarları belli olan destanlar (yapma destanlar) ise sonradan, doğal destanlardan esinlenerek yazılmışlardır ve bunlar istisnadır. Soru genel olarak destanların özelliklerini sorduğu için, doğal destanların anonimliği temel özelliktir. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
- E) Genellikle manzum (şiir şeklinde) olarak anlatılır.
Destanlar, akılda kalıcılığı, ritmi ve etkileyiciliği artırmak amacıyla genellikle şiirsel bir dille, yani manzum şekilde anlatılır. Bu, onların sözlü gelenekte aktarılmasını da kolaylaştıran bir özelliktir. Örneğin, Homeros'un İlyada ve Odysseia destanları şiir biçimindedir. Bu nedenle E seçeneği de doğrudur.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, destanların en belirgin özelliklerinden biri anonim olmaları ve sözlü gelenekte oluşmalarıdır. Yazarlarının belli olması ve edebi kaygılarla oluşturulmaları, modern edebi eserlerin bir özelliğidir, destanların değil.
Cevap D seçeneğidir.
