Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacı yanlış kullanılmıştır?
A) Ben de sinemaya geleceğim.
B) Sen de mi buradaydın?
C) Evde de okulda da ders çalışıyorum.
D) O da gelmiyecekmiş.
Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruda "de/da" bağlacının doğru veya yanlış kullanımını inceleyeceğiz. Türkçede "de/da"nın iki farklı görevi vardır: biri bağlaç olan "de/da" (ayrı yazılır), diğeri ise bulunma hâl eki olan "-de/-da/-te/-ta" (bitişik yazılır).
- Bağlaç olan "de/da": Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz (sadece vurgu değişebilir) ve her zaman ayrı yazılır. Genellikle "dahi", "bile", "ayrıca" anlamlarını katar.
- Bulunma hâl eki olan "-de/-da/-te/-ta": Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya anlamsız hale gelir. Her zaman kelimeye bitişik yazılır ve "nerede?" sorusuna cevap verir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Ben de sinemaya geleceğim.
- Buradaki "de", ayrı yazılmıştır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "Ben sinemaya geleceğim." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "ben de" ifadesindeki "ayrıca ben" anlamı kayboluyor. Bu durumda "de" bağlaçtır ve doğru kullanılmıştır.
- B) Sen de mi buradaydın?
- Buradaki "de", ayrı yazılmıştır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "Sen mi buradaydın?" Cümlenin anlamı bozulmuyor, "sen de" ifadesindeki "ayrıca sen" anlamı kayboluyor. Bu durumda "de" bağlaçtır ve doğru kullanılmıştır.
- C) Evde de okulda da ders çalışıyorum.
- Bu cümlede iki farklı "de/da" kullanımı var. "Evde" ve "okulda" kelimelerindeki "-de/-da" ekleri bulunma hâl ekidir ve bitişik yazılmıştır (nerede? evde, okulda). Bu eklerden sonra gelen "de" ve "da" ise ayrı yazılmıştır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "Evde okulda ders çalışıyorum." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "hem evde hem okulda" anlamındaki vurgu kayboluyor. Bu durumda "de" ve "da" bağlaçtır ve doğru kullanılmıştır.
- D) O da gelmiyecekmiş.
- Buradaki "da", ayrı yazılmıştır. İlk bakışta "O da gelmeyecekmiş" cümlesi, "Başka biri gelmeyecekmiş, o kişi de gelmeyecekmiş" anlamında doğru gibi görünebilir. Ancak Türkçede "oda" diye bir kelime vardır ve "room" (bir evin veya yapının bölümü) anlamına gelir. Eğer cümlede kastedilen "oda" (room) ise, o zaman "Oda gelmeyecekmiş" şeklinde bitişik yazılması gerekirdi. Soru bize "de/da" bağlacının yanlış kullanıldığı cümleyi sorduğuna göre, burada "oda" (room) kelimesi yerine yanlışlıkla "o da" şeklinde ayrı yazılarak bağlaç olarak kullanıldığı varsayılır. Bu durum, bağlacın yanlış kullanılmasına bir örnektir çünkü kastedilen kelime "oda" (room) olsaydı, "da"nın bitişik yazılması gerekirdi.
Cevap D seçeneğidir.
