🎓 7. sınıf fen bilimleri 1. dönem 2. yazılı 4. senaryo test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf fen bilimleri 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları özetlemektedir. Özellikle hücre, mitoz bölünme ve vücudumuzdaki sistemler (destek ve hareket, sindirim, dolaşım, solunum, boşaltım) üzerine odaklanacağız.
📌 Hücre ve Yapısı
Canlıların en küçük yapı birimi olan hücre, canlılık faaliyetlerini gerçekleştiren temel birimdir. Her hücrenin belli görevleri olan kısımları vardır.
- Hücre Zarı: Hücreyi dış etkilerden korur, hücreye şekil verir ve madde giriş çıkışını kontrol eder. Seçici geçirgendir.
- Sitoplazma: Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran yarı akışkan maddedir. İçinde organeller bulunur.
- Çekirdek: Hücrenin yönetim merkezidir. Canlılık olaylarını kontrol eder ve kalıtsal bilgileri (DNA) taşır.
- Organeller: Sitoplazmada bulunan, hücrenin yaşamsal faaliyetlerini gerçekleştiren yapılardır (mitokondri, ribozom, endoplazmik retikulum, golgi, lizozom, koful, sentrozom, kloroplast).
💡 İpucu: Bitki ve hayvan hücreleri arasında farklar vardır. Bitki hücresinde hücre duvarı, kloroplast ve büyük merkezi koful bulunurken, hayvan hücresinde sentrozom bulunur.
📌 Mitoz Bölünme
Mitoz, tek hücreli canlılarda üremeyi, çok hücreli canlılarda ise büyüme, gelişme ve yaraların onarımını sağlayan bir hücre bölünmesi türüdür.
- Mitoz sonucunda bir ana hücreden, ana hücreyle aynı kalıtsal özelliklere sahip iki yeni hücre oluşur.
- Oluşan hücrelerin kromozom sayısı ve genetik yapısı ana hücreyle aynıdır.
- Vücut hücrelerinde (somatik hücreler) görülür.
- Büyüme, gelişme, yaraların iyileşmesi ve yıpranan dokuların onarılması mitoz sayesinde gerçekleşir.
⚠️ Dikkat: Mitoz bölünme, canlının ömrü boyunca devam eder ve kalıtsal çeşitlilik sağlamaz.
📌 Destek ve Hareket Sistemi
Vücudumuza şekil veren, dik durmamızı sağlayan, iç organlarımızı koruyan ve hareket etmemizi sağlayan sistemdir.
- İskelet Sistemi: Kemik ve kıkırdaktan oluşur. Vücuda şekil verir, iç organları korur, kaslara tutunma yüzeyi sağlar ve kan hücreleri üretir.
- Kas Sistemi: İskeletin hareket etmesini sağlayan yapılardır. Üç çeşit kas bulunur:
- Çizgili Kaslar (İskelet Kasları): İsteğimizle çalışır, hızlı kasılır ve çabuk yorulur (kol, bacak kasları).
- Düz Kaslar: İsteğimiz dışında çalışır, yavaş kasılır ve yorulmaz (iç organ kasları: mide, bağırsak).
- Kalp Kası: İsteğimiz dışında çalışır, ritmik ve güçlü kasılır, yorulmaz (sadece kalpte bulunur).
💡 İpucu: Kemiklerin birleştiği yerlere eklem denir. Eklem çeşitleri hareket yeteneklerine göre oynar, yarı oynar ve oynamaz eklemler olarak ayrılır.
📌 Sindirim Sistemi
Besinlerin vücudumuz tarafından kullanılabilmesi için küçük parçalara ayrılması (sindirilmesi) ve kana geçebilecek hale getirilmesi olayıdır.
- Ağız: Besinlerin hem mekanik (çiğneme) hem de kimyasal (tükürükteki enzimlerle karbonhidrat) sindiriminin başladığı yerdir.
- Yutak ve Yemek Borusu: Besinleri ağızdan mideye taşır, sindirim olmaz.
- Mide: Besinlerin depolandığı, mekanik (kas hareketleri) ve kimyasal (mide öz suyu ile protein) sindiriminin yapıldığı yerdir.
- İnce Bağırsak: Besinlerin kimyasal sindiriminin tamamlandığı ve sindirilmiş besinlerin emilerek kana geçtiği yerdir. Yağların sindirimi burada başlar ve biter.
- Kalın Bağırsak: Su, mineral ve vitaminlerin emildiği yerdir. Posalar dışarı atılmak üzere burada toplanır.
- Yardımcı Organlar: Karaciğer (safra üretir) ve Pankreas (pankreas öz suyu üretir) sindirime yardımcı olur.
⚠️ Dikkat: Kalın bağırsakta sindirim gerçekleşmez, sadece emilim olur.
📌 Dolaşım Sistemi
Vücudumuzda kanın sürekli hareket etmesini sağlayarak besin ve oksijeni hücrelere taşıyan, atık maddeleri ise uzaklaştıran sistemdir.
- Kalp: Kanı vücuda pompalayan kaslı organdır. Dört odacıklıdır (iki kulakçık, iki karıncık).
- Kan Damarları: Kanın vücutta taşındığı boru sistemidir.
- Atardamarlar: Kanı kalpten organlara taşır, genellikle temiz kan taşır (Akciğer atardamarı hariç).
- Toplardamarlar: Kanı organlardan kalbe getirir, genellikle kirli kan taşır (Akciğer toplardamarı hariç).
- Kılcal Damarlar: Atardamar ve toplardamarlar arasında bulunur, madde alışverişinin gerçekleştiği en ince damarlardır.
- Kan: Vücudumuzda dolaşan sıvı dokudur. Oksijen, besin, hormon taşır ve atıkları uzaklaştırır. Kan hücreleri (alyuvar, akyuvar, kan pulcukları) ve plazmadan oluşur.
💡 İpucu: Büyük dolaşım, kalpten çıkan temiz kanın tüm vücuda gidip kirlenerek tekrar kalbe dönmesidir. Küçük dolaşım ise kalpten çıkan kirli kanın akciğere gidip temizlenerek tekrar kalbe dönmesidir.
📌 Solunum Sistemi
Vücudumuza oksijen alıp, hücrelerde oluşan karbon dioksiti dışarı atmamızı sağlayan sistemdir.
- Burun ve Ağız: Havanın vücuda alındığı yerlerdir. Burun, havayı ısıtır, nemlendirir ve tozları tutar.
- Yutak ve Gırtlak: Havanın soluk borusuna iletilmesini sağlar. Gırtlakta ses telleri bulunur.
- Soluk Borusu: Havanın akciğerlere ulaşmasını sağlayan borudur. Kıkırdak halkalardan oluşur.
- Bronşlar: Soluk borusunun akciğerlere girerken ikiye ayrılan dallarıdır.
- Akciğerler: Göğüs boşluğunda bulunan, gaz alışverişinin yapıldığı temel organdır. İçinde bronşçuklar ve alveoller bulunur.
- Alveoller: Akciğerlerdeki hava kesecikleridir. Oksijen ve karbon dioksit gazlarının kan ile değişimi burada gerçekleşir.
⚠️ Dikkat: Diyafram kası, nefes alıp verme sırasında kasılıp gevşeyerek akciğerlerin çalışmasına yardımcı olur.
📌 Boşaltım Sistemi
Vücudumuzda oluşan zararlı ve atık maddelerin dışarı atılmasını sağlayan sistemdir.
- Böbrekler: Kanı süzer, zararlı atık maddeleri (üre, fazla su, tuz) ayırarak idrarı oluşturur.
- Üreter (İdrar Borusu): Böbreklerde oluşan idrarı idrar kesesine taşır.
- İdrar Kesesi (Mesane): İdrarın geçici olarak depolandığı yerdir.
- Üretra (Dış İdrar Kanalı): İdrarın vücut dışına atıldığı kanaldır.
💡 İpucu: Akciğerler (karbon dioksit ve su buharı), deri (terleme ile su, tuz, üre) ve kalın bağırsak (sindirim atıkları) da boşaltıma yardımcı olan diğer organlardır.
