🎓 7. sınıf fen bilimleri 1. dönem 2. yazılı 2. senaryo Test 1 - Ders Notu
Merhaba sevgili 7. sınıf öğrencileri! Bu ders notu, 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel fen bilimleri konularını sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Sınavda başarıya ulaşmanız için hücre ve bölünmelerden, iş, enerji ve güce kadar önemli kavramları birlikte gözden geçireceğiz.
📌 Hücre ve Organelleri
Canlıların en küçük yapı birimi olan hücreler, yaşamsal faaliyetleri gerçekleştiren çeşitli organellere sahiptir. Bitki ve hayvan hücreleri arasında bazı farklılıklar bulunur.
- Hücre Zarı: Hücreyi dış etkilerden korur, madde giriş çıkışını düzenler.
- Sitoplazma: Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran yarı akışkan maddedir, organeller burada bulunur.
- Çekirdek: Hücrenin yönetim merkezidir, kalıtsal bilgileri (DNA) taşır.
- Mitokondri: Hücrenin enerji santralidir, solunum yaparak enerji üretir.
- Kloroplast (Bitkide): Bitki hücrelerinde bulunur, fotosentez yaparak besin ve oksijen üretir.
- Koful: Hücrede atık maddeleri, suyu ve besinleri depolar. Bitkilerde büyük, hayvanlarda küçüktür.
- Ribozom: Protein sentezini gerçekleştirir.
- Endoplazmik Retikulum: Hücre içi madde iletimini sağlar.
- Golgi Cisimciği: Salgı maddelerinin paketlenmesi ve depolanmasında görevlidir.
- Lizozom (Hayvanda): Hücre içi sindirimi yapar.
- Sentrozom (Hayvanda): Hücre bölünmesinde görev alır.
- Hücre Duvarı (Bitkide): Bitki hücresine dayanıklılık ve şekil verir, tam geçirgendir.
💡 İpucu: Bitki hücrelerinde hücre duvarı ve kloroplast bulunurken, hayvan hücrelerinde sentrozom ve lizozom bulunur. Koful büyüklükleri de farklıdır!
📌 Mitoz Bölünme
Tek hücreli canlılarda üremeyi, çok hücreli canlılarda ise büyüme, gelişme ve yaraların onarımını sağlayan bir hücre bölünmesi çeşididir.
- Tek bir ana hücreden, ana hücre ile aynı genetik yapıda, aynı kromozom sayısına sahip iki yeni yavru hücre oluşur.
- Kromozom sayısı bölünme boyunca sabit kalır. (Örn: İnsanlarda 46 kromozomlu bir hücreden yine 46 kromozomlu iki hücre oluşur.)
- Vücut hücrelerinde (deri, kas, kemik vb.) görülür.
- Dört evreden oluşur (profaz, metafaz, anafaz, telofaz), öncesinde hazırlık evresi (interfaz) vardır.
⚠️ Dikkat: Mitoz bölünme sonucunda kalıtsal çeşitlilik oluşmaz, hücreler birbirinin kopyasıdır!
📌 Mayoz Bölünme
Eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin (yumurta, sperm) oluşmasını sağlayan özel bir hücre bölünmesidir.
- Tek bir ana hücreden, ana hücrenin yarısı kadar kromozom sayısına sahip dört yeni yavru hücre oluşur.
- Kromozom sayısı yarıya iner. (Örn: İnsanlarda 46 kromozomlu bir ana hücreden 23 kromozomlu dört yavru hücre oluşur.)
- Üreme ana hücrelerinde (yumurtalık, testis) görülür.
- Kalıtsal çeşitliliği sağlar (parça değişimi olayı). Bu sayede yavrular anne ve babadan farklı özelliklere sahip olabilir.
- Mayoz I ve Mayoz II olmak üzere iki aşamada gerçekleşir.
💡 İpucu: Mayoz bölünme türler içi kromozom sayısının nesiller boyu sabit kalmasını sağlar. Örneğin, insanlarda yumurta ve spermin birleşmesiyle (23+23) tekrar 46 kromozomlu yeni bir birey oluşur.
📌 İş, Enerji ve Güç
Fiziksel anlamda iş, enerji ve güç kavramları günlük hayattaki kullanımlarından farklılık gösterebilir.
📝 İş (Fiziksel Anlamda)
Bir cisme uygulanan kuvvetin, cismi kendi doğrultusunda hareket ettirmesiyle yapılan eylemdir.
- İşin yapılabilmesi için iki şart gereklidir:
- Cisme bir kuvvet uygulanmalı.
- Cisim, uygulanan kuvvet doğrultusunda yol almalı.
- Formülü: İş = Kuvvet $\times$ Yol ($W = F \cdot x$)
- Birimi: Joule (J) veya Newton metre (N·m)
⚠️ Dikkat: Duvarı itmek ama hareket ettirememek, çantayı yatay yolda taşımak (kuvvet yukarı, yol ileri) fiziksel anlamda iş değildir!
📝 Enerji
İş yapabilme yeteneğidir. Enerji farklı biçimlerde bulunabilir ve birbirine dönüşebilir.
- Kinetik Enerji: Hareket halindeki cisimlerin sahip olduğu enerjidir. Cismin kütlesi ve hızı arttıkça kinetik enerjisi de artar.
- Potansiyel Enerji: Cismin konumu veya esnekliği nedeniyle depoladığı enerjidir.
- Yer Çekimi Potansiyel Enerjisi: Cismin yerden yüksekliği ve kütlesi arttıkça artar. Formülü: $E_p = m \cdot g \cdot h$ (kütle $\times$ yer çekimi ivmesi $\times$ yükseklik).
- Esneklik Potansiyel Enerjisi: Sıkıştırılmış veya gerilmiş yaylarda depolanan enerjidir.
- Enerji Korunumu İlkesi: Enerji yoktan var edilemez, vardan yok edilemez, sadece bir türden başka bir türe dönüşür.
💡 İpucu: Bir topu yukarı attığınızda, yukarı çıkarken kinetik enerjisi potansiyel enerjiye dönüşür; aşağı inerken ise potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüşür.
📝 Güç
Birim zamanda yapılan iş miktarıdır. Bir işin ne kadar hızlı yapıldığını gösterir.
- Formülü: Güç = Yapılan İş / Zaman ($P = W/t$)
- Birimi: Watt (W) veya Joule/saniye (J/s)
⚠️ Dikkat: Aynı işi daha kısa sürede yapan kişi veya makine, daha güçlüdür!
