11. sınıf kimya 1. dönem 2. yazılı 7. senaryo meb Test 1

🎓 11. sınıf kimya 1. dönem 2. yazılı 7. senaryo meb Test 1 - Ders Notu

Bu ders notu, 11. sınıf kimya 1. dönem 2. yazılı sınavında karşılaşabileceğin temel konular olan Gazlar ve Sıvı Çözeltiler hakkında bilmen gereken en önemli bilgileri içermektedir. Bu konuları iyi anlamak, sınavda başarılı olmanın anahtarıdır.

📌 Gazların Genel Özellikleri ve Gaz Yasaları

Gazlar, maddenin en düzensiz halidir ve tanecikleri arasında çok az çekim kuvveti bulunur. Bu durum onlara bazı özel özellikler kazandırır.

• Hacim ve Şekil: Gazların belirli bir hacmi ve şekli yoktur; bulundukları kabın hacmini ve şeklini alırlar.
• Tanecik Hareketi: Gaz tanecikleri sürekli, rastgele ve titreşim, öteleme, dönme hareketleri yaparlar.
• Sıkıştırılabilirlik: Tanecikler arası boşluklar çok fazla olduğu için kolayca sıkıştırılabilirler.
• Yoğunluk: Katı ve sıvılara göre çok daha düşüktür.
• Homojen Karışımlar: Bütün gaz karışımları homojendir.

📝 Gaz Yasaları: Gazların basınç (P), hacim (V), sıcaklık (T) ve mol sayısı (n) arasındaki ilişkileri açıklayan yasalardır.

• Boyle Yasası (P-V): Sabit sıcaklık ve mol sayısında, bir gazın hacmi ile basıncı ters orantılıdır. $P_1V_1 = P_2V_2$.
• Charles Yasası (V-T): Sabit basınç ve mol sayısında, bir gazın hacmi ile mutlak sıcaklığı doğru orantılıdır. $rac{V_1}{T_1} = rac{V_2}{T_2}$.
• Gay-Lussac Yasası (P-T): Sabit hacim ve mol sayısında, bir gazın basıncı ile mutlak sıcaklığı doğru orantılıdır. $rac{P_1}{T_1} = rac{P_2}{T_2}$.
• Avogadro Yasası (V-n): Sabit sıcaklık ve basınçta, bir gazın hacmi ile mol sayısı doğru orantılıdır. $rac{V_1}{n_1} = rac{V_2}{n_2}$.

💡 İpucu: Gaz yasalarında sıcaklık birimi her zaman Kelvin ($K = °C + 273$) olmalıdır!

📌 İdeal Gaz Denklemi ve Gaz Karışımları

Gaz yasalarını birleştiren ve ideal gazların davranışını açıklayan temel denklemdir.

• İdeal Gaz Denklemi: $PV = nRT$.
  • $P$: Basınç (atm)
  • $V$: Hacim (L)
  • $n$: Mol sayısı (mol)
  • $R$: İdeal gaz sabiti ($0.082 L \cdot atm / mol \cdot K$ veya $8.314 J / mol \cdot K$)
  • $T$: Mutlak sıcaklık (K)
• İdeal Gaz Davranışı: Yüksek sıcaklık ve düşük basınçta gazlar ideal davranışa daha yakın olurlar. Gerçek gazlar, tanecik hacimleri ve tanecikler arası çekim kuvvetleri nedeniyle ideal gazlardan saparlar.

🧪 Gaz Karışımları (Kısmi Basınçlar): Bir gaz karışımındaki her gaz, kabın toplam hacmini tek başına dolduruyormuş gibi bir basınç uygular. Buna kısmi basınç denir.

• Dalton'ın Kısmi Basınçlar Yasası: Bir gaz karışımının toplam basıncı, karışımdaki her bir gazın kısmi basınçlarının toplamına eşittir. $P_{toplam} = P_A + P_B + P_C + ...$
• Kısmi Basınç Hesaplaması: Bir gazın kısmi basıncı, o gazın mol kesri ile toplam basıncın çarpımına eşittir. $P_A = X_A \times P_{toplam}$ (Burada $X_A = n_A / n_{toplam}$).

⚠️ Dikkat: Kısmi basınç sorularında genellikle gazların mol sayıları veya mol oranları önemlidir.

📌 Gazların Kinetik Teorisi ve Yayılma (Difüzyon/Efüzyon)

Gazların taneciklerinin hareketleri ve enerjileri ile ilgili temel varsayımları içerir.

• Temel Varsayımlar:
  • Gaz tanecikleri arasında çekim kuvveti yoktur (ihmal edilir).
  • Taneciklerin kendi hacimleri ihmal edilecek kadar küçüktür.
  • Tanecikler sürekli ve rastgele hareket ederler.
  • Taneciklerin ortalama kinetik enerjisi, mutlak sıcaklıkla doğru orantılıdır. (Aynı sıcaklıktaki tüm gazların ortalama kinetik enerjileri eşittir.)
• Difüzyon ve Efüzyon:
  • Difüzyon: Gazların birbirleri içinde yayılmasıdır (Örn: Oda parfümünün odaya yayılması).
  • Efüzyon: Gazların küçük bir delikten boşluğa yayılmasıdır.
• Graham Difüzyon Yasası: Gazların yayılma hızları (v), mol kütlelerinin karekökü ile ters orantılıdır. $rac{v_1}{v_2} = \sqrt{rac{M_2}{M_1}}$ (Burada M, mol kütlesidir).

📌 Çözeltilerde Derişim Birimleri

Çözeltilerin bileşimini nicel olarak ifade etmek için farklı derişim birimleri kullanılır.

• Kütlece Yüzde Derişim (% kütle): 100 gram çözeltide çözünen maddenin gram cinsinden kütlesidir. $rac{m_{çözünen}}{m_{çözelti}} \times 100$.
• Hacimce Yüzde Derişim (% hacim): 100 mL çözeltide çözünen maddenin mL cinsinden hacmidir. $rac{V_{çözünen}}{V_{çözelti}} \times 100$.
• Molarite (M): 1 litre çözeltide çözünmüş maddenin mol sayısıdır. $M = rac{n_{çözünen}}{V_{çözelti (L)}}$.
• Molalite (m): 1 kilogram çözücüde çözünmüş maddenin mol sayısıdır. $m = rac{n_{çözünen}}{m_{çözücü (kg)}}$.
• Mol Kesri (X): Bir bileşenin mol sayısının, karışımdaki tüm bileşenlerin toplam mol sayısına oranıdır. $X_A = rac{n_A}{n_{toplam}}$.
• Milyonda Bir Kısım (ppm): Çok seyreltik çözeltiler için kullanılır. $ppm = rac{m_{çözünen}}{m_{çözelti}} \times 10^6$.

💡 İpucu: Molarite hacme, molalite ise kütleye bağlıdır. Sıcaklık değişimi molariteyi etkilerken, molaliteyi etkilemez.

📌 Koligatif Özellikler

Çözeltilerin, çözünen maddenin türüne değil, derişimine (mol sayısına) bağlı olan özellikleridir.

• Buhar Basıncı Alçalması: Uçucu olmayan bir katı çözünen eklendiğinde, çözeltinin buhar basıncı saf çözücünün buhar basıncından daha düşük olur (Raoult Yasası: $P_{çözelti} = X_{çözücü} \times P^0_{çözücü}$).
• Kaynama Noktası Yükselmesi (Ebülyoskopi): Çözeltinin kaynama noktası, saf çözücününkinden daha yüksektir. $ΔT_k = K_k \times m \times i$.
• Donma Noktası Alçalması (Kriyoskopi): Çözeltinin donma noktası, saf çözücününkinden daha düşüktür. $ΔT_d = K_d \times m \times i$. (Örn: Arabalara antifriz eklenmesi)
• Ozmotik Basınç: Yarı geçirgen bir zar aracılığıyla çözücünün seyreltik ortamdan derişik ortama geçiş eğiliminin neden olduğu basınçtır. $π = i \times M \times R \times T$.

⚠️ Dikkat: Yukarıdaki formüllerdeki "$i$" Van't Hoff faktörüdür. İyonik bileşikler için iyon sayısıdır (Örn: NaCl için $i=2$, $C_6H_{12}O_6$ (şeker) için $i=1$).

📌 Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler

Bir maddenin belirli bir çözücüde ne kadar çözünebileceğini etkileyen koşullardır.

• Sıcaklık:
  • Katı ve sıvıların çözünürlüğü genellikle sıcaklık arttıkça artar (endotermik çözünmeler için).
  • Gazların çözünürlüğü ise sıcaklık arttıkça azalır (ekzotermik çözünmeler için).
• Basınç:
  • Katı ve sıvıların çözünürlüğünü önemli ölçüde etkilemez.
  • Gazların çözünürlüğü basınç arttıkça artar (Henry Yasası). (Örn: Gazlı içecekler)
• Çözücü ve Çözünen Cinsi: "Benzer benzeri çözer" ilkesi geçerlidir. Polar maddeler polar çözücülerde, apolar maddeler apolar çözücülerde iyi çözünür.

📝 Bu notlar, sınavda karşılaşabileceğin temel kavramları ve formülleri hatırlamana yardımcı olacaktır. Başarılar dileriz!