Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyılda uyguladığı denge politikasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Avrupa'daki siyasi birliği sağlamak
B) Kaybettiği toprakları geri almak
C) Avrupa'nın üstünlüğünü kabul etmek
D) Var olan topraklarını korumak
E) Yeni ticaret yolları bulmak
Sevgili öğrenciler,
Bu soru, Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyıldaki dış politikasının önemli bir yönünü, yani "denge politikası"nı anlamamızı istiyor. Gelin, bu kavramı ve Osmanlı'nın o dönemdeki durumunu adım adım inceleyelim:
- 18. Yüzyıl Osmanlı Devleti'nin Durumu: 18. yüzyıl, Osmanlı Devleti için bir duraklama ve gerileme dönemiydi. Avrupa devletleri (özellikle Rusya ve Avusturya) güçlenirken, Osmanlı Devleti askeri, ekonomik ve teknolojik olarak geride kalmaya başlamıştı. Bu durum, Osmanlı toprakları üzerinde büyük Avrupa devletlerinin çıkar çatışmalarına yol açıyordu.
- Denge Politikası Nedir? Denge politikası, bir devletin kendi gücünün yetersiz kaldığı durumlarda, kendisini tehdit eden büyük güçler arasındaki rekabetten faydalanarak varlığını sürdürme ve toprak bütünlüğünü koruma stratejisidir. Yani, bir gücün aşırı güçlenmesini engellemek için diğer güçlerle iş birliği yapmak veya onları birbirine karşı kullanmaktır.
- Osmanlı Neden Denge Politikası Uyguladı? Osmanlı Devleti, 18. yüzyılda artık Avrupa devletlerine karşı tek başına üstünlük kuramıyordu. Özellikle Rusya'nın sıcak denizlere inme ve Balkanlar'da yayılma politikası, Avusturya'nın Balkanlardaki emelleri ve Fransa ile İngiltere'nin Akdeniz'deki çıkarları, Osmanlı topraklarını tehdit ediyordu. Bu tehditler karşısında Osmanlı, bir Avrupa devletinin çok güçlenip kendisini tamamen yutmasını engellemek için diğer Avrupa devletleriyle denge kurmaya çalıştı. Örneğin, Rusya'ya karşı İngiltere ve Fransa ile, Fransa'ya karşı İngiltere ile yakınlaşmalar yaşandı.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Avrupa'daki siyasi birliği sağlamak: Osmanlı Devleti'nin böyle bir amacı hiçbir zaman olmamıştır. Kendi varlığını korumakla meşguldü.
- B) Kaybettiği toprakları geri almak: 18. yüzyılın başlarında bazı toprakları geri alma çabaları olsa da (örneğin Pasarofça Antlaşması öncesi), yüzyılın genelinde ve denge politikasının temelinde bu değil, daha çok mevcut toprakları koruma amacı vardı. Denge politikası, saldırıdan ziyade savunma ve varlığı sürdürme odaklıdır.
- C) Avrupa'nın üstünlüğünü kabul etmek: Osmanlı Devleti, Avrupa'nın askeri ve teknolojik üstünlüğünü fark etse de, denge politikası bu üstünlüğü "kabul etmek"ten ziyade, bu üstünlük karşısında hayatta kalma ve bağımsızlığını koruma çabasıydı.
- D) Var olan topraklarını korumak: İşte bu, denge politikasının temel amacıdır. Osmanlı, büyük Avrupa güçlerinin kendi toprakları üzerindeki emellerini dengeleyerek, mevcut sınırlarını ve toprak bütünlüğünü muhafaza etmeye çalışmıştır. Güçlü devletleri birbirine karşı kullanarak kendi varlığını sürdürme gayesi gütmüştür.
- E) Yeni ticaret yolları bulmak: Bu, Coğrafi Keşifler sonrası Avrupa devletlerinin amacıydı. Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyıldaki dış politikasının ve denge siyasetinin temel amacı bu değildi.
Bu açıklamalar ışığında, Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyılda uyguladığı denge politikasının temel amacının, zayıflayan gücüne rağmen var olan topraklarını korumak olduğunu açıkça görebiliriz.
Cevap D seçeneğidir.
