Sevgili öğrenciler, bu soruda akarsuların denize döküldüğü yerde oluşturduğu özel bir yeryüzü şeklini bulmamız isteniyor. Bu tür coğrafi şekiller, akarsuyun taşıdığı malzemeyi denize ulaştığında biriktirmesiyle oluşur. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Delta: Bir akarsuyun denize veya göle döküldüğü yerde, taşıdığı alüvyonları (kum, kil, çakıl gibi malzemeler) biriktirmesiyle oluşan üçgen veya yelpaze şeklindeki verimli düzlüklere delta denir. Akarsuyun hızı denize ulaştığında azalır ve taşıdığı malzemeyi bırakır. Bu birikim zamanla büyüyerek deltayı oluşturur. Örneğin, Nil Deltası veya Türkiye'deki Çukurova Deltası (Seyhan ve Ceyhan nehirleri) bu türden önemli örneklerdir. Soru tam da bu tanıma uymaktadır.
- B) Haliç: Bir akarsuyun denize döküldüğü yerde, denizin gelgit etkisiyle akarsu ağzının genişlemesi ve derinleşmesiyle oluşan, genellikle huni biçimli, tatlı ve tuzlu suyun karıştığı körfezlere haliç denir. Deltadan farklı olarak, haliçlerde birikimden ziyade gelgit nedeniyle suyun içeriye doğru ilerlemesi ve akarsu ağzını aşındırması veya genişletmesi söz konusudur. Örneğin, Londra'daki Thames Nehri'nin ağzı bir haliçtir.
- C) Falez: Deniz kıyılarında dalgaların aşındırması sonucu oluşan dik uçurumlara falez denir. Akarsu birikimiyle değil, deniz dalgalarının karayı aşındırmasıyla meydana gelirler. Bu nedenle sorudaki tanıma uymaz.
- D) Tombolo: Bir adanın kıyıya veya başka bir adaya bir kum veya çakıl birikintisi (kıyı oku) ile bağlanması sonucu oluşan yeryüzü şekline tombolo denir. Bu da dalga ve akıntıların taşıdığı malzemelerin birikmesiyle oluşur ancak bir akarsuyun denize döküldüğü yerle doğrudan ilgili değildir. Örneğin, Kapıdağ Yarımadası (Balıkesir) bir tombolo örneğidir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, akarsuyun denize döküldüğü yerde taşıdığı alüvyonları biriktirerek oluşturduğu yeryüzü şekli Delta'dır.
Cevap A seçeneğidir.
