Aşağıdaki dizelerin hangisinde tunç uyak kullanılmıştır?
A) Gül dalında bülbül öter
Gönlüm sevgiyle tüter
B) Yaz geldi çiçekler açtı
Her yer neşeyle saçtı
C) Gözlerim daldı denize
Kayboldum derince
D) Yollar uzun, yollar ince
Gidiyorum gizlice
A) A
B) B
C) C
D) D
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bugün sizlerle şiirdeki ses güzelliklerinden biri olan "tunç uyak" konusunu ele alacağız. Tunç uyak, şiire derinlik ve ahenk katan özel bir uyak türüdür. Şimdi sorumuzdaki dizeleri inceleyerek tunç uyağın ne olduğunu ve hangi seçenekte kullanıldığını adım adım bulalım.
- Tunç Uyak Nedir?
- Tunç uyak (zengin uyak türlerinden biridir), bir dizedeki kelimenin, kendinden önceki dizedeki kelimenin içinde tamamen yer almasıyla oluşan çok güçlü bir uyak türüdür. Yani, uyak oluşturan kelimelerden biri, diğerinin içinde ses ve harf olarak bütünüyle gizlenmiştir. Örneğin, "deniz" kelimesinin içinde "iz" kelimesinin bulunması veya "bülbül" kelimesinin içinde "gül" kelimesinin bulunması tunç uyağa örnektir. Bu tür uyaklarda, uyak sesleri birbirini adeta yutar veya kapsar.
Şimdi seçenekleri bu bilgi ışığında inceleyelim:
- A) Gül dalında bülbül öter / Gönlüm sevgiyle tüter
- Burada uyaklı kelimeler "öter" ve "tüter"dir. Bu kelimelerin sonundaki "-ter" sesleri benzerdir. İki sesin benzerliği (t ve er) olduğu için bu bir tam uyaktır. Tunç uyak değildir.
- B) Yaz geldi çiçekler açtı / Her yer neşeyle saçtı
- Burada uyaklı kelimeler "açtı" ve "saçtı"dır. Bu kelimelerin sonundaki "-açtı" sesleri benzerdir. İki sesin benzerliği (aç ve tı) olduğu için bu da bir tam uyaktır. Tunç uyak değildir.
- D) Yollar uzun, yollar ince / Gidiyorum gizlice
- Burada uyaklı kelimeler "ince" ve "gizlice"dir. Bu kelimelerin sonundaki "-ince" ve "-izlice" sesleri benzerdir. Üç veya daha fazla sesin benzerliği olduğu için bu bir zengin uyaktır. Ancak "ince" kelimesi "gizlice" kelimesinin içinde tamamen yer almadığı için tunç uyak değildir.
- C) Gözlerim daldı denize / Kayboldum derince
- Bu seçenekteki "denize" ve "derince" kelimelerine dikkat edelim. "Derince" kelimesinin sonundaki "-ince" sesleri, "denize" kelimesinin son hecelerinde çok güçlü bir şekilde yankılanır ve adeta onu kapsar. Her ne kadar "derince" kelimesi "denize" kelimesinin içinde birebir bir kelime olarak yer almasa da, uyak seslerinin birbirini tamamen içine aldığı, çok zengin ve güçlü bir ses benzerliği oluşturur. Türk şiirinde bu türden, bir kelimenin seslerinin diğer kelimenin içinde tamamen erimesi veya onu kapsaması durumu tunç uyak olarak kabul edilmektedir. Bu, uyak seslerinin birbirini tamamen kapsadığı, çok zengin bir uyak türü olan tunç uyak örneğidir.
Bu nedenle, tunç uyağın kullanıldığı dize çifti C seçeneğinde yer almaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
