Mezopotamya medeniyetlerinde görülen 'site' adı verilen şehir devletlerinin ortaya çıkmasında Tarım Devrimi'nin hangi etkisi belirleyici olmuştur?
A) Avcılık faaliyetlerinin artması
B) Su kaynaklarının azalması
C) Tarım ürünlerinin depolanması ve dağıtımı için merkezi yapılara ihtiyaç duyulması
D) Göçebe kabilelerin sürekli hareket halinde olması
E) Sadece dini liderlerin gücünün artması
Mezopotamya medeniyetlerinde şehir devletlerinin (site) ortaya çıkmasında Tarım Devrimi'nin belirleyici etkisini anlamak için, Tarım Devrimi'nin getirdiği temel değişiklikleri ve bunların toplumsal yapıya yansımalarını incelemeliyiz.
- Tarım Devrimi ve Yerleşik Yaşam: Tarım Devrimi, insanları avcılık ve toplayıcılıktan vazgeçerek toprağı işlemeye ve yerleşik hayata geçmeye teşvik etti. Bu, köylerin ve zamanla daha büyük yerleşim yerlerinin oluşmasının ilk adımıydı.
- Ürün Fazlası (Artı Ürün): Tarım sayesinde, insanlar sadece kendi ihtiyaçlarını karşılamakla kalmayıp, aynı zamanda depolanabilecek fazla ürün (artı ürün) üretmeye başladılar. Bu artı ürün, toplumun tüm üyelerinin tarımla uğraşmasına gerek kalmadan beslenebilmesini sağladı.
- İş Bölümü ve Uzmanlaşma: Artı ürün sayesinde, bazı insanlar tarım dışı işlere yönelebildi. Zanaatkarlar, rahipler, askerler ve yöneticiler gibi farklı meslek grupları ortaya çıktı. Bu, toplumun daha karmaşık bir yapıya bürünmesine yol açtı.
- Merkezi Yapılara İhtiyaç: Üretilen tarım ürünlerinin güvenli bir şekilde depolanması, korunması ve ardından toplumun farklı kesimlerine adil bir şekilde dağıtılması büyük bir organizasyon gerektiriyordu. Bu organizasyonu sağlayacak, depolama alanlarını (tahıl ambarları), idari binaları ve dağıtım ağlarını yönetecek merkezi bir otoriteye ve yapıya ihtiyaç duyuldu. Tapınaklar ve saraylar bu merkezi yapıların çekirdeğini oluşturdu.
- Şehir Devletlerinin Doğuşu: Bu merkezi yapılar etrafında toplanan nüfus, zamanla büyüyerek şehirleri ve bu şehirlerin kendi yönetimlerine sahip olduğu şehir devletlerini (siteleri) oluşturdu. Bu şehir devletleri, hem ekonomik hem de idari olarak tarım ürünlerinin yönetimi etrafında şekillendi.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Avcılık faaliyetlerinin artması: Tarım Devrimi, avcılık ve toplayıcılıktan uzaklaşmayı ifade eder. Dolayısıyla bu seçenek yanlıştır.
- B) Su kaynaklarının azalması: Mezopotamya'da su kaynakları (Fırat ve Dicle nehirleri) tarım için hayati öneme sahipti ve azalması değil, etkin yönetimi söz konusuydu. Bu seçenek yanlıştır.
- C) Tarım ürünlerinin depolanması ve dağıtımı için merkezi yapılara ihtiyaç duyulması: Yukarıda açıklandığı gibi, Tarım Devrimi'nin getirdiği ürün fazlası, bu ürünlerin yönetimi için merkezi bir organizasyonu zorunlu kılmıştır. Bu da şehir devletlerinin temelini oluşturmuştur. Bu seçenek doğrudur.
- D) Göçebe kabilelerin sürekli hareket halinde olması: Tarım Devrimi, yerleşik yaşamı getirmiştir. Göçebe kabileler, yerleşik toplumlarla etkileşimde olsa da, şehir devletlerinin ortaya çıkışının temel nedeni değildir. Bu seçenek yanlıştır.
- E) Sadece dini liderlerin gücünün artması: Dini liderler önemli bir rol oynamış olsa da, şehir devletlerinin ortaya çıkışı sadece dini gücün artışıyla açıklanamaz. Ekonomik, idari ve sosyal organizasyon ihtiyaçları da belirleyici olmuştur. Seçenek C, bu ihtiyaçları daha kapsamlı bir şekilde ifade eder.
Cevap C seçeneğidir.
