Çimlenme, bir tohumun uygun koşullar altında embriyosunun gelişmeye başlayarak yeni bir bitki oluşturması sürecidir. Bu süreç, hem tohumun kendi içsel özelliklerine hem de çevresel faktörlere bağlıdır. Soru, çimlenmeyi etkileyen çevresel faktörlerden biri olmayanı bulmamızı istiyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Toprak tipi: Toprak tipi, çimlenme için hayati önem taşıyan suyun tutulma kapasitesini, havalanmayı (oksijenin varlığını) ve sıcaklık değişimlerini doğrudan etkileyen bir çevresel faktördür. Örneğin, killi topraklar suyu iyi tutarken, kumlu topraklar suyu hızla geçirir. Bu durumlar, tohumun suya ve oksijene erişimini belirler. Dolayısıyla toprak tipi, çimlenmeyi etkileyen çevresel bir faktördür.
- B) Hava kirliliği: Hava kirliliği, atmosferdeki zararlı gazlar ve partiküller anlamına gelir. Bu kirleticiler, tohumun veya çimlenmekte olan fidelerin üzerine çökerek veya toprağın kimyasal yapısını değiştirerek çimlenme sürecini olumsuz etkileyebilir. Asit yağmurları gibi etkilerle toprağın pH dengesini bozabilir. Bu da dışarıdan gelen bir çevresel etkidir. Dolayısıyla hava kirliliği, çimlenmeyi etkileyen çevresel bir faktördür.
- C) Işık şiddeti: Bazı tohumlar çimlenmek için ışığa ihtiyaç duyarken (pozitif fotoblastik), bazıları ışıksız ortamda çimlenir (negatif fotoblastik), bazıları ise ışıktan etkilenmez. Işık, tohumun bulunduğu ortamın dışsal bir özelliğidir ve çimlenme sürecini tetikleyebilir veya engelleyebilir. Dolayısıyla ışık şiddeti, çimlenmeyi etkileyen çevresel bir faktördür.
- D) Tohumun genetik yapısı: Tohumun genetik yapısı, o tohumun hangi tür bitkiye ait olduğunu, ne kadar süre uyku halinde kalabileceğini (dormansi), hangi sıcaklık aralığında çimlenebileceğini, ne kadar su ve oksijene ihtiyaç duyduğunu belirleyen içsel özellikleridir. Bu, tohumun doğuştan gelen, kendi bünyesindeki bir özelliktir; dışarıdan gelen bir çevresel faktör değildir. Genetik yapı, çevresel faktörlere nasıl tepki verileceğini belirler, ancak kendisi bir çevre faktörü değildir.
Sonuç olarak, toprak tipi, hava kirliliği ve ışık şiddeti tohumun dışındaki çevresel koşulları ifade ederken, tohumun genetik yapısı tohumun içsel, kalıtsal bir özelliğidir.
Cevap D seçeneğidir.
