Bir coğrafyacı, Türkiye'deki dağların oluşum süreçlerini, ovaların tektonik yapısını ve akarsuların yataklarını şekillendirme biçimlerini araştırmaktadır.
Bu coğrafyacının çalışmaları, coğrafya biliminin hangi alt dalına girer?
A) Klimatoloji
B) Hidrografya
C) Jeomorfoloji
D) Biyocoğrafya
Sevgili öğrenciler,
Bu soruyu doğru yanıtlamak için, coğrafya biliminin farklı alt dallarının hangi konuları incelediğini bilmemiz gerekiyor. Sorudaki coğrafyacının çalışmalarına dikkatlice bakalım:
- Türkiye'deki dağların oluşum süreçleri: Bu, yeryüzündeki yüksek yer şekillerinin (dağların) nasıl meydana geldiğini, hangi iç ve dış kuvvetlerle yükseldiğini ve şekillendiğini araştırır.
- Ovaların tektonik yapısı: Ovalar da yeryüzü şekilleridir. Tektonik yapı ise, yer kabuğunun hareketleri (levha hareketleri, faylanmalar, volkanizma vb.) sonucu bu ovaların nasıl oluştuğunu ve bugünkü biçimini aldığını inceler.
- Akarsuların yataklarını şekillendirme biçimleri: Akarsular, aktıkları vadileri ve yatakları aşındırarak (erozyon), taşıyarak ve biriktirerek (depolama) sürekli olarak değiştirirler. Bu da bir yer şeklinin oluşumu ve zaman içindeki değişimiyle ilgili bir süreçtir.
Gördüğümüz gibi, coğrafyacının tüm araştırmaları yeryüzü şekillerinin (dağlar, ovalar, akarsu yatakları) oluşumu, yapısı ve değişim süreçleri üzerine yoğunlaşmıştır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Klimatoloji: İklim bilimi demektir. Atmosfer olaylarını, iklim tiplerini, iklimin canlılar ve çevre üzerindeki etkilerini inceler. Coğrafyacının çalışmaları iklimle ilgili değildir.
- B) Hidrografya: Su bilimi demektir. Yeryüzündeki suların (okyanuslar, denizler, göller, akarsular, yeraltı suları) dağılışını, fiziksel ve kimyasal özelliklerini ve hareketlerini inceler. Akarsular hidrografyanın konusu olsa da, burada akarsuyun kendisinden ziyade, akarsuyun yatağı nasıl şekillendirdiği (yani bir yer şeklini nasıl oluşturduğu) vurgulanmıştır. Dağ ve ova oluşumu hidrografyanın doğrudan konusu değildir.
- C) Jeomorfoloji: Yer şekilleri bilimi demektir. Yeryüzündeki tüm yer şekillerinin (dağlar, ovalar, platolar, vadiler, kıyılar vb.) oluşumunu, gelişimini, dağılışını ve birbirleriyle olan ilişkilerini inceler. Sorudaki coğrafyacının araştırmaları (dağ oluşumu, ova tektoniği, akarsuların yatak şekillendirmesi) tamamen yer şekilleri ve onların oluşum süreçleriyle ilgilidir.
- D) Biyocoğrafya: Canlılar coğrafyası demektir. Bitki ve hayvan topluluklarının yeryüzündeki dağılışını, bu dağılışı etkileyen faktörleri ve canlıların çevreyle etkileşimini inceler. Coğrafyacının çalışmaları canlılarla ilgili değildir.
Bu açıklamalardan yola çıkarak, coğrafyacının araştırmalarının doğrudan yeryüzü şekillerinin oluşumu ve değişimiyle ilgili olduğunu ve bu alanın da Jeomorfoloji'nin konusu olduğunu anlıyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
