🎓 7. sınıf sosyal bilgiler 1. dönem 2. yazılı 2. senaryo meb Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 7. sınıf sosyal bilgiler 1. dönem 2. yazılı sınavında karşılaşabileceğin Türklerin İslamiyet'i kabulü, ilk Türk-İslam devletleri ve Anadolu Selçuklu Devleti gibi önemli tarihi konuları kapsamaktadır. Konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetleyerek sınavına hazırlanmana yardımcı olmayı amaçlıyoruz.
📌 Türklerin İslamiyet'i Kabulü ve İlk Türk-İslam Devletleri
Türklerin İslamiyet ile tanışması ve bu yeni inancı benimseyerek büyük devletler kurması, dünya tarihi için önemli bir dönüm noktasıdır.
- İslamiyet ile Tanışma: Türkler, 8. yüzyıldan itibaren Müslüman Araplarla komşu olmaya başladı. İlk başlarda çatışmalar yaşansa da, özellikle Emevilerin Arap milliyetçiliği politikası yerine Abbasilerin daha hoşgörülü yaklaşımı, Türklerin İslamiyet'e yakınlaşmasını sağladı.
- Talas Savaşı (751): Abbasiler ve Çinliler arasında yapılan bu savaşta, Karluk Türkleri Abbasileri destekledi. Savaşın kazanılmasıyla Orta Asya'da Çin etkisi azaldı ve Türk-İslam ilişkileri gelişti. Bu savaş, Türklerin kitleler halinde İslamiyet'e geçişini hızlandırdı.
- İslamiyet'in Türk Kültürüne Etkileri: Türkler, İslamiyet'i kendi kültürleriyle harmanlayarak zengin bir Türk-İslam kültürü oluşturdu. İslamiyet'in getirdiği adalet, eşitlik ve hoşgörü gibi değerler Türk toplum yapısına kolayca uyum sağladı.
💡 İpucu: Talas Savaşı'nın sadece siyasi değil, kültürel sonuçları da çok önemlidir. Kağıt ve matbaa gibi buluşlar bu savaş sayesinde Batı'ya taşınmıştır.
📌 İlk Türk-İslam Devletleri
Türkler, İslamiyet'i kabul ettikten sonra kurdukları devletlerle İslam dünyasına yeni bir dinamizm kattılar.
- Karahanlılar (840-1212):
- Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devletidir.
- Uygur alfabesini kullanmışlar ve Türkçeyi resmi dil ilan etmişlerdir. (Türkçeye önem vermeleri önemli!)
- Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet'i resmi din olarak kabul etmişlerdir.
- Bursluluk sistemi, hastaneler (bimarhaneler) ve kervansaraylar gibi sosyal kurumlar geliştirmişlerdir.
- Gazneliler (963-1187):
- Afganistan'ın Gazne şehrinde kurulmuştur.
- En parlak dönemi Sultan Gazneli Mahmut zamanıdır.
- Sultan Mahmut, Hindistan'a 17 sefer düzenleyerek İslamiyet'i yaymış ve bölgenin Türkleşmesine katkıda bulunmuştur.
- Çok uluslu bir yapıya sahip olmaları nedeniyle yıkılmaları kolaylaşmıştır.
- Büyük Selçuklu Devleti (1040-1157):
- Oğuz Türkleri tarafından Horasan'da kurulmuştur.
- Dandanakan Savaşı (1040) ile Gaznelileri yenerek bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir.
- Tuğrul Bey, Abbasi Halifesini Şii Büveyhoğullarının baskısından kurtararak "Doğu'nun ve Batı'nın Sultanı" unvanını almıştır. Bu olay, İslam dünyasının siyasi liderliğinin Türklere geçtiğini gösterir.
- Alparslan döneminde Malazgirt Savaşı (1071) ile Anadolu'nun kapıları Türklere açılmıştır.
- Melikşah döneminde en geniş sınırlarına ulaşmış, vezir Nizamülmülk'ün kurduğu Nizamiye Medreseleri ile bilim ve eğitimde ilerlemişlerdir.
- Atabeylik sistemi (meliklerin eğitiminden sorumlu devlet adamları) merkezi otoritenin zayıflamasına neden olmuştur.
⚠️ Dikkat: Büyük Selçuklu Devleti'nin İslam dünyasındaki siyasi ve askeri gücü ele alması, Haçlı Seferlerinin başlamasında etkili olmuştur.
📌 Anadolu'nun Kapıları Türklere Açılıyor: Malazgirt Savaşı ve Sonrası
Malazgirt Savaşı, Anadolu'nun kaderini değiştiren ve Türklerin Anadolu'yu yurt edinme sürecini başlatan çok önemli bir savaştır.
- Malazgirt Savaşı (1071):
- Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan ile Bizans İmparatoru Romen Diyojen arasında yapılmıştır.
- Türklerin kesin zaferiyle sonuçlanmıştır.
- Sonuçları: Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı, Bizans'ın Anadolu'daki gücü kırıldı, Anadolu'da ilk Türk beylikleri kurulmaya başlandı.
- Anadolu'daki İlk Türk Beylikleri: Malazgirt Savaşı sonrası Alparslan'ın komutanlarına "Fethedilen yer fethedenin malıdır" demesiyle Anadolu'da hızla Türk beylikleri kuruldu.
- Saltuklular: Erzurum ve çevresinde (Anadolu'da kurulan ilk Türk beyliğidir).
- Danişmentliler: Sivas, Tokat, Kayseri ve Malatya çevresinde (Medreseleriyle ünlüdürler).
- Mengücekliler: Erzincan ve Divriği çevresinde (Divriği Ulu Cami UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir).
- Artuklular: Diyarbakır, Mardin ve Harput çevresinde (Mimari eserleri ve bilimsel çalışmalarıyla tanınırlar).
- Çaka Beyliği: İzmir ve çevresinde (İlk Türk denizcisi Çaka Bey tarafından kurulmuştur).
💡 İpucu: Bu beylikler, Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında önemli rol oynamışlardır. Camiler, medreseler, köprüler inşa ederek Anadolu'yu bir Türk yurdu haline getirmişlerdir.
📌 Anadolu Selçuklu Devleti
Anadolu'da kurulan en büyük ve en güçlü Türk devletlerinden biridir. Anadolu'nun bugünkü kimliğinin oluşmasında büyük rol oynamıştır.
- Kuruluşu: Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik'te kurulmuştur (1075). Daha sonra başkent Konya'ya taşınmıştır.
- Yükseliş Dönemi:
- I. Kılıç Arslan: Haçlı Seferlerine karşı mücadele etmiştir.
- I. Gıyaseddin Keyhüsrev: Antalya'yı fethederek denizcilik faaliyetlerine başlamış, ticareti geliştirmiştir.
- I. Alaeddin Keykubat: Devletin en parlak dönemidir. Alanya'yı fethetmiş, Sinop'ta tersane kurmuş, ticareti ve ekonomiyi güçlendirmiştir. Moğol tehlikesine karşı önlemler almıştır.
- Miryokefalon Savaşı (1176): Bizans ile yapıldı. Bu savaşla Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan atma ümidi tamamen sona erdi ve Anadolu kesin olarak Türk yurdu haline geldi.
- Ticaret ve Ekonomi: Kervansaraylar inşa ederek ticaret yollarının güvenliğini sağlamış, gümrük vergilerini düşürmüş ve sigorta sistemi uygulamışlardır. Ahilik Teşkilatı (esnaf ve zanaatkarlar birliği) ile üretim ve ticareti düzenlemişlerdir.
- Mimari ve Sanat: Cami, medrese, kervansaray, köprü gibi birçok eser inşa etmişlerdir. Taş işçiliği, çini ve hat sanatı gelişmiştir.
- Yıkılış Süreci:
- Baba İshak Ayaklanması (1240): Devletin merkezi otoritesini sarsan büyük bir isyandır.
- Kösedağ Savaşı (1243): Moğollar ile yapıldı ve Anadolu Selçuklu Devleti ağır bir yenilgi aldı. Bu yenilgiyle devlet Moğol egemenliğine girdi ve yıkılış sürecine girdi.
- Moğol baskısı ve merkezi otoritenin zayıflamasıyla Anadolu'da ikinci beylikler dönemi başladı. (Osmanlı Beyliği de bu dönemde kurulmuştur.)
⚠️ Dikkat: Anadolu Selçuklu Devleti'nin Anadolu'yu Türkleştirmesi, İslamlaştırması ve imar etmesi, Osmanlı Devleti'nin kurulacağı sağlam temelleri atmıştır.
📝 Unutma, bu konuları iyi kavramak için sadece ezberlemek yerine, olayların neden-sonuç ilişkilerini ve kronolojisini anlamaya çalışmalısın. Başarılar dileriz!
