Sevgili öğrenciler, coğrafya dersimizin önemli konularından biri olan kıyı tipleri, yeryüzü şekillerinin denizle buluştuğu alanlarda oluşan farklı görünümleri ifade eder. İstanbul ve Çanakkale boğazları da Türkiye'nin ve dünyanın en bilinen coğrafi oluşumlarından ikisidir. Şimdi bu boğazların hangi kıyı tipine örnek olduğunu adım adım inceleyelim.
- Kıyı Tiplerini Anlamak: Kıyı tipleri, oluşumlarında etkili olan iç ve dış kuvvetlere göre farklılık gösterir. Deniz seviyesindeki değişimler, akarsuların aşındırması, dalga ve akıntıların etkisi gibi faktörler kıyıların şekillenmesinde rol oynar.
- İstanbul ve Çanakkale Boğazlarının Özellikleri: Bu boğazlar, Karadeniz ile Akdeniz'i (Ege Denizi aracılığıyla) birbirine bağlayan dar ve derin su yollarıdır. Her ikisi de geçmişte akarsu vadileri iken, deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kalmış ve bugünkü boğaz görünümünü almıştır. Bu durum, onların en belirgin özelliğidir.
- Ria Kıyılarının Tanımı: Ria kıyıları, akarsu vadilerinin deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kalması sonucu oluşan kıyı tipidir. Bu tür kıyılar genellikle girintili çıkıntılı, derin ve dar bir yapıya sahiptir. Akarsu vadilerinin orijinal şekli, denizin altında da devam eder.
- Boğazların Ria Kıyısı Olma Nedeni: İstanbul ve Çanakkale boğazları, Pleistosen dönemindeki buzul erimeleri sonrası deniz seviyesinin yükselmesiyle eski akarsu vadilerinin sular altında kalması sonucu oluşmuştur. Bu durum, ria kıyılarının oluşum mekanizmasıyla birebir örtüşmektedir. Boğazların dar, derin ve kıvrımlı yapısı, eski akarsu vadilerinin izlerini taşır.
- B) Dalmaçya Kıyıları Neden Yanlış? Dalmaçya kıyıları, dağların kıyıya paralel uzandığı ve deniz seviyesinin yükselmesiyle dağ sıraları arasındaki vadilerin sular altında kalıp, dağ tepelerinin ada veya yarımada şeklinde kaldığı kıyı tipidir (örneğin Hırvatistan kıyıları). İstanbul ve Çanakkale boğazlarının oluşumu bu tanıma uymaz.
- C) Limanlı Kıyılar Neden Yanlış? Limanlı kıyılar, geniş ağızlı akarsu vadilerinin deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kalması ve genellikle ağız kısmında kum setlerinin oluşmasıyla meydana gelen kıyı tipidir (örneğin Odessa Limanı). Boğazlar, bir liman olmaktan ziyade iki denizi birbirine bağlayan geçitlerdir ve yapıları ria tanımına daha uygundur.
- D) Falezli Kıyılar Neden Yanlış? Falezli kıyılar, dalgaların kıyıları aşındırması sonucu oluşan dik uçurumlardır. Bu, bir kıyı şekli olup, boğazların genel oluşum tipini açıklamaz. Boğazlar, bir akarsu vadisinin sular altında kalmasıyla oluşmuştur, dalga aşındırmasıyla değil.
- E) Lagünlü Kıyılar Neden Yanlış? Lagünlü kıyılar, kıyı okları veya setleri ile denizden ayrılmış sığ göllerdir (örneğin Büyükçekmece ve Küçükçekmece gölleri). Boğazların yapısıyla hiçbir ilgisi yoktur.
Bu bilgiler ışığında, İstanbul ve Çanakkale boğazlarının oluşum şekli ve karakteristik özellikleri, Ria Kıyıları tanımına tam olarak uymaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
