Bu soruda, Türkiye'de delta ovalarının oluşumunun hangi kıyı tipinde daha belirgin olduğunu anlamamız isteniyor. Öncelikle delta ovalarının nasıl oluştuğunu ve oluşumları için hangi koşulların gerektiğini hatırlayalım.
- Delta Ovası Nedir? Akarsuların taşıdığı alüvyonları (verimli toprak ve kum gibi malzemeler) denize döküldükleri yerde biriktirmesiyle oluşan, genellikle üçgen veya yelpaze şeklinde, verimli düzlüklerdir.
- Delta Oluşumu İçin Gerekli Koşullar: Akarsuyun bol miktarda alüvyon taşıması, denizin sığ olması (derinliğin az olması), gelgit genliğinin düşük olması (deniz seviyesindeki yükselme ve alçalmanın az olması), kıyı akıntılarının zayıf olması (akarsuyun getirdiği malzemeyi dağıtmaması) ve kıyının girintili çıkıntılı olması, koy ve körfezlerin bulunması (bu alanlar genellikle daha sakin ve sığdır).
- Şimdi Türkiye'deki kıyı tiplerini ve delta oluşumuyla ilişkilerini inceleyelim:
- A) Boyuna Kıyılar: Karadeniz ve Akdeniz kıyılarımızda görülür. Dağlar kıyıya paralel uzanır. Kıyılar genellikle dik, derin ve az girintili çıkıntılıdır. Bu durum, akarsuların getirdiği alüvyonların birikmesini zorlaştırır, çünkü derin ve dalgalı deniz malzemeyi kolayca dağıtır. Bu nedenle delta oluşumu daha az belirgindir (istisnalar olsa da, genel eğilim budur).
- B) Enine Kıyılar: Ege Denizi kıyılarımızda görülür. Dağlar kıyıya dik uzanır. Kıyı şeridi oldukça girintili çıkıntılıdır; çok sayıda koy, körfez ve yarımada bulunur. Bu koy ve körfezler genellikle sığ, sakin ve akıntılardan daha az etkilenen alanlardır. Akarsular (Büyük Menderes, Küçük Menderes, Gediz, Bakırçay gibi) bu sakin ve sığ körfezlere bol miktarda alüvyon taşıyarak büyük ve verimli delta ovaları (Balat, Selçuk, Menemen, Dikili deltaları gibi) oluşturmuştur. Bu koşullar delta oluşumu için en elverişli ortamı sağlar.
- C) Ria Kıyıları: Akarsu vadelerinin deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kalmasıyla oluşan kıyılardır. İstanbul Boğazı ve Haliç buna örnektir. Delta oluşumu için doğrudan birincil kıyı tipi değildir, ancak enine kıyıların genel yapısı içinde bazı özellikler gösterebilir.
- D) Dalmaçya Kıyıları: Kıyıya paralel uzanan dağ sıralarının deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kalması ve dağ tepelerinin adalar şeklinde kalmasıyla oluşur. Antalya Kaş-Kekova çevresinde görülür. Genellikle derin ve dik kıyılardır, delta oluşumu için uygun değildir.
- E) Fiyort Kıyıları: Buzul vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşan, derin ve dar kıyılardır. Türkiye'de bu tip kıyılar bulunmaz.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Ege Bölgesi'ndeki enine kıyılar, delta oluşumu için gerekli olan sığlık, sakinlik ve girintili çıkıntılı yapı özelliklerini en belirgin şekilde taşır.
Cevap B seçeneğidir.
