Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de" bağlacı doğru kullanılmıştır?
A) Ben de sinemaya gideceğim.
B) Evde de ders çalışacağım.
C) Sende mi kalem yok?
D) Onunda haberi yokmuş.
Merhaba sevgili öğrenciler!
"De" bağlacının doğru kullanımını anlamak için öncelikle "de"nin iki farklı işlevini bilmemiz gerekiyor:
- "De/Da" Bağlacı: "Dahi", "bile", "ayrıca" anlamlarına gelir. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece daralır veya değişir. Her zaman ayrı yazılır.
- "-De/-Da" Hal Eki (Ek): "Bulunma" anlamı katar (evde, okulda, bende). Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur, hatta cümle anlamsız hale gelebilir. Her zaman kelimeye bitişik yazılır.
Şimdi seçenekleri bu kurallara göre inceleyelim:
- A) Ben de sinemaya gideceğim.
- Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "Ben sinemaya gideceğim." Cümlenin anlamı bozulmadı, sadece "ben de" ifadesinin kattığı "ayrıca ben" veya "ben de dahil" anlamı kayboldu.
- "De" burada "ayrıca", "ben de dahil" anlamı katıyor ve ayrı yazılmış.
- Bu durumda "de" bağlaçtır ve doğru kullanılmıştır.
- B) Evde de ders çalışacağım.
- Bu cümlede iki tane "de" var. İlk "de" olan "Evde" kelimesindeki "-de" bulunma hal ekidir ("evin içinde"). Bu ek doğru bir şekilde bitişik yazılmıştır.
- İkinci "de"yi inceleyelim: "Evde ders çalışacağım." Cümlenin anlamı bozulmadı, sadece "evde bile", "evde de ayrıca" anlamı kayboldu.
- Bu ikinci "de" bağlaçtır ve ayrı yazılmıştır. Dolayısıyla bu "de" bağlacı da doğru kullanılmıştır. Ancak soruda "de" bağlacının en net ve tek başına bağlaç olarak kullanıldığı seçeneği aradığımızı varsayarsak, A seçeneği daha doğrudan bir örnektir.
- C) Sende mi kalem yok?
- Buradaki "Sende" kelimesindeki "-de" bulunma hal ekidir ("senin üzerinde/yanında"). Cümleden çıkarıldığında ("Sen mi kalem yok?") cümle anlamsız hale gelir.
- Bu durumda "-de" ektir ve bitişik yazılması doğrudur. Bu cümlede "de" bağlacı bulunmamaktadır.
- D) Onunda haberi yokmuş.
- Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "Onun haberi yokmuş." Cümlenin anlamı bozulmadı, sadece "o da dahil", "ayrıca o" anlamı kayboldu.
- Bu durumda "de" bağlaçtır. Ancak bağlaç olan "de" her zaman ayrı yazılması gerekirken, bu seçenekte bitişik yazılmıştır ("Onunda").
- Bu nedenle "de" bağlacı yanlış kullanılmıştır. Doğrusu "Onun da haberi yokmuş." şeklinde olmalıdır.
Yukarıdaki incelemelere göre, "de" bağlacının hem anlam hem de yazım kuralına uygun olarak kullanıldığı seçenek A'dır. B seçeneğinde de bağlaç doğru kullanılmış olsa da, A seçeneği "de" bağlacının en net ve tek başına bağlaç olarak kullanıldığı örneği sunmaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
