🎓 9. sınıf tarih mezopotamya medeniyetleri özet Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 9. sınıf tarih dersinde Mezopotamya Medeniyetleri konusunu kapsayan testler için temel bilgileri sunmaktadır. Mezopotamya'nın coğrafi önemi, ortaya çıkan başlıca medeniyetler (Sümerler, Babilliler, Asurlular) ve bu medeniyetlerin insanlık tarihine bıraktığı önemli mirasları sade bir dille özetlemektedir.
📌 Mezopotamya'nın Coğrafi Konumu ve Önemi
Mezopotamya, günümüzdeki Irak topraklarında, Fırat ve Dicle nehirleri arasında kalan bölgeye verilen addır. "İki nehir arası" anlamına gelir.
- Verimli Topraklar: Nehirlerin taşıdığı alüvyonlar sayesinde tarıma çok elverişlidir. Bu durum, ilk yerleşik hayatların ve şehirlerin burada kurulmasına zemin hazırlamıştır.
- Su Kaynakları: Fırat ve Dicle nehirleri, bölgeye hayat veren en önemli su kaynaklarıdır. Sulama kanalları ile tarım geliştirilmiştir.
- Göç Yolları Üzerinde: Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının geçiş noktasında yer alması nedeniyle sürekli göçlere ve istilalara açık olmuştur. Bu durum, farklı kültürlerin etkileşimini sağlamıştır.
- Kerpiç Mimari: Taş ve kereste azlığı nedeniyle yapı malzemesi olarak genellikle kerpiç kullanılmıştır. Bu yüzden günümüze ulaşan yapı kalıntıları daha azdır.
💡 İpucu: Mezopotamya'nın verimli toprakları ve su kaynakları, medeniyetlerin burada gelişmesinin temel nedenidir. Ancak açık coğrafyası nedeniyle sık sık istilalara uğramıştır.
📌 Sümerler (M.Ö. 4000 - M.Ö. 2000)
Mezopotamya'da kurulan ilk ve en önemli medeniyetlerden biridir. İnsanlık tarihine çok değerli katkıları olmuştur.
- Şehir Devletleri (Siteler): Ur, Uruk, Lagaş, Kiş gibi bağımsız şehir devletleri halinde yaşamışlardır. Bu devletler, etrafı surlarla çevrili, kendi tanrısı ve yöneticisi olan küçük krallıklardı.
- Çivi Yazısı: M.Ö. 3200 civarında, kil tabletler üzerine çiviye benzer uçlu kalemlerle yazılan ilk yazıyı (piktografik, sonra ideografik) icat etmişlerdir. Bu, tarihin başlangıcı kabul edilir.
- Zigguratlar: Çok katlı, basamaklı tapınaklar inşa etmişlerdir. Zigguratlar sadece ibadet yeri değil, aynı zamanda gözlemevi, okul ve depo olarak da kullanılmıştır.
- Matematik ve Astronomi: Dört işlemi, çarpma ve bölme cetvellerini kullanmışlar, alan ve hacim hesaplamaları yapmışlardır. Ay takvimini bulmuşlar, bir yılı 360 gün olarak hesaplamışlar ve burçları keşfetmişlerdir. Gezegenleri gözlemlemişlerdir.
- Hukuk: Bilinen ilk yazılı kanunları (Ur-Nammu Kanunları) oluşturmuşlardır.
- Tekerlek: Ulaşım ve tarımda devrim yaratan tekerleği icat etmişlerdir.
⚠️ Dikkat: Sümerler, yazıyı icat etmeleriyle "Tarih Çağları"nın başlamasını sağlamışlardır. Ayrıca site devletleri şeklinde örgütlenmeleri, merkeziyetçi bir yapıdan ziyade yerel yönetimlerin gücünü gösterir.
📌 Babilliler (M.Ö. 1894 - M.Ö. 1595)
Mezopotamya'da büyük bir imparatorluk kurmuş ve hukuk alanında önemli adımlar atmışlardır.
- Hammurabi Kanunları: Kral Hammurabi tarafından hazırlanan bu kanunlar, tarihin en eski ve en kapsamlı yazılı hukuk metinlerinden biridir. "Kısas" (göze göz, dişe diş) esasına dayanır ve suç ile ceza orantılıdır.
- Babil Kulesi ve Asma Bahçeleri: Mimari alanda önemli eserler vermişlerdir. Babil Kulesi ve dünyanın yedi harikasından biri sayılan Babil'in Asma Bahçeleri en bilinenleridir.
- Mutlak Krallık: Sümerler'deki şehir devletlerinin aksine, güçlü bir merkezi krallık kurmuşlardır.
- Astronomi ve Astroloji: Sümerlerden aldıkları bilgiyi geliştirerek astronomi ve astrolojide ilerlemişlerdir.
💡 İpucu: Hammurabi Kanunları, Sümer kanunlarından daha serttir ve "kısas" ilkesine dayanır. Bu, Babil toplumundaki düzeni ve otoriteyi sağlamlaştırmayı amaçlamıştır.
📌 Asurlular (M.Ö. 2000 - M.Ö. 609)
Mezopotamya'nın kuzeyinde ortaya çıkan Asurlular, ticaret ve savaşçılıklarıyla tanınmışlardır.
- Ticaret Kolonileri (Karum): Anadolu ile yoğun ticaret yapmışlar ve Anadolu'ya yazıyı (çivi yazısı) getirmişlerdir. Kayseri yakınlarındaki Kültepe (Karum Kaniş), Asur ticaret kolonilerinin en önemlilerindendir.
- Savaşçı Toplum: Güçlü bir orduya sahip olup, Mezopotamya'da geniş bir imparatorluk kurmuşlardır. Acımasız savaş taktikleri ve fetihleriyle bilinirler.
- İlk Kütüphane: Başkent Ninova'da Kral Asurbanipal tarafından kurulan ilk kütüphane, binlerce kil tableti barındırıyordu. Bu, günümüze ulaşan çok değerli bilgilerin korunmasını sağlamıştır.
- Anadolu'ya Yazıyı Getirmeleri: Anadolu'da "Tarih Çağları"nın başlamasında Asurlu tüccarların rolü büyüktür.
⚠️ Dikkat: Asurlular, Anadolu'ya yazıyı getirerek Anadolu'nun "Tarih Öncesi Çağlar"dan "Tarih Çağları"na geçişini sağlamışlardır. Bu, onların en önemli kültürel katkılarından biridir.
📝 Mezopotamya Medeniyetlerinin Genel Özellikleri
Mezopotamya'da kurulan bu medeniyetlerin ortak bazı özellikleri ve insanlığa bıraktıkları genel miraslar şunlardır:
- Çok Tanrılı Din: Genellikle çok tanrılı (politeist) inançlara sahiptiler. Her şehrin veya medeniyetin kendi tanrıları vardı.
- Ahiret İnancı Zayıf: Ölümden sonraki yaşama (ahiret) inançları genellikle zayıftı veya belirsizdi. Bu durum, mısır medeniyetinden farklıdır.
- Yazılı Hukuk Kuralları: Sümerler (Ur-Nammu) ve Babilliler (Hammurabi) gibi medeniyetler yazılı kanunlar oluşturarak hukukun gelişimine katkıda bulunmuşlardır.
- Bilimsel Gelişmeler: Astronomi, matematik, tıp ve mimari alanlarında önemli buluşlar ve gelişmeler kaydetmişlerdir.
- Tarım ve Sulama: Nehirlerden faydalanarak sulama kanalları inşa etmiş ve tarımı geliştirmişlerdir.
- Kerpiç Mimari: Taş ve kereste azlığı nedeniyle yapı malzemesi olarak kerpiç kullanmışlardır. Bu yüzden yapıları günümüze daha az ulaşmıştır.
