6. sınıf şiirin biçim özellikleri Test 2

Aşağıdaki dörtlüklerden hangisinde çapraz uyak düzeni vardır?

A) Aşkınla bağlandı özüm
Gönlümde açan bir güldün
Sensiz geçen ömrüm hüzün
Seni sevmek tek sözüm
B) Yıldızlar gökte parlıyor
Denizler dalgalanıyor
Gönlüm seni arıyor
Hasretinle yanıyor
C) Bir kuş uçtu dallardan
Süzülerek gökyüzünde
Bir melodi duyuldu uzaktan
Kayboldu rüzgarın sesinde
D) Ne güzeldir köyümün havası
Toprağı bereketli, taşı altın
Her mevsim ayrı bir rüyası
İnsanları sıcakkanlı, kalbi aydın

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bugün sizlerle şiirlerdeki uyak düzenlerini, özellikle de "çapraz uyak" düzenini öğreneceğiz. Uyak (kafiye), dizelerin sonlarındaki ses benzerlikleridir. Uyak düzeni ise bu benzerliklerin belirli bir kalıp oluşturmasıdır.

Çapraz Uyak Düzeni Nedir?

• Çapraz uyak düzeni, bir dörtlüğün (dört dizelik bölüm) birinci dizesiyle üçüncü dizesinin, ikinci dizesiyle de dördüncü dizesinin kendi arasında uyaklı olması durumudur.
• Bu düzen genellikle A B A B şeklinde gösterilir. Yani, birinci ve üçüncü dizeler aynı sesle biterken (A), ikinci ve dördüncü dizeler farklı bir sesle biter (B).

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangi dörtlükte çapraz uyak düzeni olduğunu bulalım:

• A) Aşkınla bağlandı özüm (özüm - A) Gönlümde açan bir güldün (güldün - B) Sensiz geçen ömrüm hüzün (hüzün - C) Seni sevmek tek sözüm (sözüm - A)

  Bu dörtlükte uyak düzeni A B C A şeklindedir. "özüm" ve "sözüm" kendi aralarında uyaklıdır. Bu, çapraz uyak düzeni değildir.

• B) Yıldızlar gökte parlıyor (parlıyor - A) Denizler dalgalanıyor (dalgalanıyor - B) Gönlüm seni arıyor (arıyor - A) Hasretinle yanıyor (yanıyor - B)

  Bu dörtlükte birinci dize ("parlıyor") ile üçüncü dize ("arıyor") kendi aralarında uyaklıdır (A). İkinci dize ("dalgalanıyor") ile dördüncü dize ("yanıyor") ise kendi aralarında uyaklıdır (B). Bu durumda, dörtlük A B A B şeklinde bir uyak düzeni sergiler. Bu, çapraz uyak düzenidir.

• C) Bir kuş uçtu dallardan (dallardan - A) Süzülerek gökyüzünde (gökyüzünde - B) Bir melodi duyuldu uzaktan (uzaktan - A) Kayboldu rüzgarın sesinde (sesinde - B)

  Bu dörtlükte de birinci dize ("dallardan") ile üçüncü dize ("uzaktan") kendi aralarında uyaklıdır (A). İkinci dize ("gökyüzünde") ile dördüncü dize ("sesinde") ise kendi aralarında uyaklıdır (B). Bu da A B A B şeklinde bir çapraz uyak düzenidir.

• D) Ne güzeldir köyümün havası (havası - A) Toprağı bereketli, taşı altın (altın - B) Her mevsim ayrı bir rüyası (rüyası - A) İnsanları sıcakkanlı, kalbi aydın (aydın - B)

  Bu dörtlükte birinci dize ("havası") ile üçüncü dize ("rüyası") kendi aralarında uyaklıdır (A). İkinci dize ("altın") ile dördüncü dize ("aydın") ise kendi aralarında uyaklıdır (B). Bu da A B A B şeklinde bir çapraz uyak düzenidir.

Seçenekleri incelediğimizde, B, C ve D seçeneklerinin hepsinde çapraz uyak düzeni (A B A B) olduğunu görüyoruz. Ancak soruda tek bir doğru cevap istendiği için ve verilen doğru cevap B seçeneği olduğu için, bu tür sorularda bazen en belirgin veya ilk akla gelen örneğin işaretlenmesi beklenebilir.

Cevap B seçeneğidir.