Aşağıdaki dizelerden hangisinde "redif" kullanılmıştır?
A) Yine bir gül nihâl aldı bu gönlümü,
Yine yârelerim tazeledi bu gönlümü.
B) Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik,
Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik.
C) Gönlümde açmadan solan bir güldün,
Gözümde dinmeyen bir yaş oldun.
D) Denizler durulmaz, gönlüm bulanık,
Yüzümde çizgiler, ömrüm karanlık.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "redif" kavramını anlamamız ve dizelerde nasıl kullanıldığını tespit etmemiz isteniyor. Öncelikle redifin ne olduğunu hatırlayalım:
- Redif, şiirde dize sonlarında, görev ve anlam bakımından aynı olan sözcüklerin, eklerin veya sözcük gruplarının tekrar etmesidir. Redif, uyaktan (kafiye) sonra gelir ve uyaktan farklı olarak, tekrar eden kelime veya eklerin hem yazılışları hem de anlamları/görevleri tamamen aynı olmalıdır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yine bir gül nihâl aldı bu gönlümü,
Yine yârelerim tazeledi bu gönlümü.
- Bu dizelerin sonlarına baktığımızda, "bu gönlümü" sözcük grubunun her iki dizede de aynen tekrar ettiğini görüyoruz.
- "Bu gönlümü" ifadesi, her iki dizede de aynı anlama ve aynı dil bilgisel göreve (belirtme hâli eki almış isim tamlaması) sahiptir.
- Bu durum, redifin tanımına tamamen uymaktadır. Dolayısıyla bu dizelerde redif kullanılmıştır.
- B) Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik,
Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik.
- Bu dizelerin sonlarındaki kelimeler "şendik" ve "yendik"tir.
- Burada "-dik" ekleri aynı gibi görünse de, kelimelerin kökleri ("şen" ve "yen") farklıdır. Dolayısıyla bu bir redif değil, uyak (kafiye) örneğidir. "Şen" ve "yen" kelimeleri arasında ses benzerliği vardır.
- C) Gönlümde açmadan solan bir güldün,
Gözümde dinmeyen bir yaş oldun.
- Bu dizelerin sonlarındaki kelimeler "güldün" ve "oldun"dur.
- Burada "-dün" ve "-dun" ekleri sesçe benzerlik gösterse de, kelimelerin kökleri ("gül" ve "ol") farklıdır. Bu da bir redif değil, uyak örneğidir.
- D) Denizler durulmaz, gönlüm bulanık,
Yüzümde çizgiler, ömrüm karanlık.
- Bu dizelerin sonlarındaki kelimeler "bulanık" ve "karanlık"tır.
- Bu kelimeler arasında ses benzerliği (zengin uyak) vardır ancak kelimelerin kendileri farklıdır ve aynı anlama veya göreve sahip değildirler. Bu nedenle redif değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "bu gönlümü" ifadesinin her iki dizede de aynı anlam ve görevle tekrar etmesi nedeniyle redifin A seçeneğinde kullanıldığını açıkça görmekteyiz.
Cevap A seçeneğidir.
