I. Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı Devleti'nin imzaladığı hangi antlaşma, devletin toprak bütünlüğünü büyük ölçüde zedelemiştir?
A) Sevr Antlaşması
B) Lozan Antlaşması
C) Mondros Ateşkes Antlaşması
D) Paris Barış Antlaşması
E) Berlin Antlaşması
Sevgili öğrenciler, bu soru I. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti'nin karşılaştığı zorlu durumu ve toprak bütünlüğünü hedef alan antlaşmaları anlamamızı istiyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek doğru cevaba ulaşalım:
- A) Sevr Antlaşması: Bu antlaşma, I. Dünya Savaşı'nı bitiren barış antlaşmalarından biri olarak 10 Ağustos 1920'de Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanmıştır. Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti'ne son derece ağır şartlar dayatmış, Anadolu'nun büyük bir kısmını işgal bölgelerine ayırmış (İzmir ve çevresi Yunanistan'a, Güney Anadolu Fransa ve İtalya'ya, Doğu Anadolu'da Ermeni ve Kürt devletleri kurulması öngörülmüştür), Boğazlar üzerinde uluslararası bir komisyon kurmuş ve Osmanlı'yı neredeyse İstanbul ve çevresiyle sınırlı küçük bir devlete dönüştürmeyi hedeflemiştir. Bu nedenle, devletin toprak bütünlüğünü en büyük ölçüde zedeleyen ve fiilen yok etmeyi amaçlayan antlaşma budur.
- B) Lozan Antlaşması: Lozan Antlaşması, Türk Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanmasının ardından, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti tarafından 24 Temmuz 1923'te imzalanmıştır. Bu antlaşma, Sevr Antlaşması'nı geçersiz kılmış ve modern Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alanda tanınan sınırlarını belirlemiştir. Dolayısıyla, toprak bütünlüğünü zedelemekten ziyade, yeni Türk devletinin toprak bütünlüğünü sağlamıştır.
- C) Mondros Ateşkes Antlaşması: Mondros Ateşkes Antlaşması, I. Dünya Savaşı'nı fiilen sona erdiren ve Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında 30 Ekim 1918'de imzalanan bir ateşkes antlaşmasıdır. Bu antlaşma, Osmanlı ordularının terhisini, stratejik noktaların işgalini öngörmüş ve ülkenin fiilen işgaline zemin hazırlamıştır. Ancak bir barış antlaşması olmayıp, toprak bütünlüğünü *kalıcı* olarak zedeleyen nihai bir belge değildir; daha çok bir geçiş sürecini ifade eder ve işgallere yasal zemin hazırlamıştır.
- D) Paris Barış Antlaşması: Paris Barış Konferansı (1919), I. Dünya Savaşı'nın galipleri ile mağlup Almanya arasında imzalanacak Versay Antlaşması gibi antlaşmaların taslağını hazırlamak için toplanmıştır. Osmanlı Devleti ile ilgili barış antlaşması doğrudan Paris Barış Antlaşması olarak adlandırılmaz; Osmanlı ile ilgili antlaşma Sevr'dir.
- E) Berlin Antlaşması: Berlin Antlaşması, 1878 yılında Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanmıştır. Bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki toprak kayıplarını tescillemiş olsa da, I. Dünya Savaşı sonrasındaki bir antlaşma değildir ve sorunun zaman dilimiyle uyuşmamaktadır.
Bu açıklamalar ışığında, I. Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü büyük ölçüde zedeleyen ve devletin varlığına son vermeyi amaçlayan antlaşma Sevr Antlaşması'dır.
Cevap A seçeneğidir.
